А

А, Құдайым бала бер,
Бала берсең, сана бер.
Санасыз бала бергенше,
Артынан бәрін-бәрін ала бер.
***
Аға болсаң, ақыл айт,
Ақыл айтсаң, мақұл айт.
***
Ағадан – ақыл,
Атадан – нақыл.
***
Ағасы ақылдының
Ауылы азбайды.
Жеңгесі шебердің
Жеңі тозбайды.
***
Ағаш тамырдан өседі,
Ақыл сабырдан өседі.
***
Ағайынға менменсу –
Ағат емей немене?!
Ақылдылар айтқан сөз –
Сағат емей немене?!
***
Ағын су арам болмайды
Ақылды сараң болмайды.
***
Адал іс істесең, адал боп өсесің,
Ақылды іс істесең, өміріңе құт,
Қиын іс бітірсең, өмір бойы қорықпайсың.
***
Адам ақылымен алып.
***
Адам ақылымен бай,
Жер дақылымен бай.
***
Адам ақылымен көрікті,
Ер халқымен даңқты.
***
Адам ақымағы – молда,
Жылқы ақымағы – жорға.
***
Адам арын ойлайды,
Надан дүниеге тоймайды.
***
Адам бойындағы ең тамаша нәрсе – білім мен ақыл.
***
Адам болар ұлының
Арқа-басы кең келер.
Ана болар қызыңның
Ақыл-есі тең келер.
***
Адам болсаң, ақылыңа сүйен,
Ақымақ болсаң, сақалыңа сүйен.
***
Адам зейіні алмастан өткір.
***
Адам мен малдың айырмасы ақылда.
***
Адамға ақыл көптік қылмайды.
***
Адамға ақыл көптік қылмайды,
Азаматқа өнер көптік қылмайды.
***
Адамнан адамның артығы – ақыл мен білімде.
***
Адамның ақылы азса,
Істемес істі істейді.
***
Адамның ақылы – алмас.
***
Адамның жамандығы – надандығы,
Аттың жамандығы – шабандығы.
***
Адамның көркі – ақыл,
Сөздің көркі – мақал.
***
Адамның тізгіні – ақыл.
***
Адасқан ақылдан азар.
***
Адасқанның ақылы артынан түседі.
***
Ажал ақылдының алдында бас иеді,
Ақылсыздың басына тас үйеді.
***
Ажал ақымақ үшін алтау,
Ақылды үшін біреу.
***
Ажал ақымға тоқтайды,
Тілалғыш мақұлға тоқтайды,
Ашу ақылға тоқтайды.
***
Ажал мен ақымаққа дауа жоқ.
***
Ажал мен бейнет ақылға қарамас.
***
Ажалдан қашып құтылмайды,
Жаманның сөзі тұтылмайды.
Жақсыдан айтқан ғибрат
Өлгеніңше ұмытылмайды.
***
Ажар – сұлу емес, ақыл – сұлу.
***
Ажарына ақылы сай болса әйел жолы жіңішке.
***
Аз-аздан үйреніп дана болар,
Бір-бір тамшыдан жиналып дария болар.
***
Аз жақсылық –
Ақылды тең етеді.
Көп жақсылық –
Ақылды кең етеді.
***
Аз сөйлеген – ақылды.
***
Аз сөйлеген – даналық,
Көп сөйлеген – надандық.
***
Азаматқа – парасат,
Ақылсызға – ағаш ат.
***
Азған елдің баласы –
Бірін бірі жамандар.
Қақпан құрып алдына
Құлатуға амалдар.
Озған елдің баласы –
Бірін-бірі «батыр» дер
Қойны-қоншы құйылып,
Толып тұрған ақыл дер.
***
Ай түнде керек,
Ақыл күнде керек.
***
Айғырыңды мінгенің –
Биенің қысыр қалғаны.
Немеренің ақылы –
Еңбегіңнің жанғаны.
***
Айдаһар асқынса, айға ұмтылар,
Ақымақ асқынса, анасына ұмтылар.
***
Айдындағы аққуды
Ақылды мерген атпайды.
Ақ еркесін айдынның
Атуға қолы батпайды.
***
Айла – алтау, ақыл – жетеу.
***
Айла алтау,
Ақыл жетеу,
Айла мен ақыл қосылса
Алдырмайтын екеу.
***
Айлалы батыр алдырмас.
***
Айран ас болмас,
Надан бас болмас.
***
Айсыз түнде аспан қараңғы,
Ақылсыз бас қараңғы.
***
Айтар ақылы жоқтың,
Табар ақылы жоқ.
***
Айтса болар, ақылды алып ұққанға,
Айтып-айтпай немене,
Екі құлағын мақтамен тыққанға.
***
Айтушы ақылды болса,
Тыңдаушы дана болады.
***
Айтушы ақылсыз болса,
тындаушы ақылды болсын.
***
Айыпты айып жусын,
Ашуды ақыл қусын.
***
Ақ Еділдің өзі болмасақ та, бұлағымыз.
Ақылды бастың өзі болмасақ та, құлағымыз.
***
Ақ шашты ана:
«Жастығым – балам» дейді.
Ақылды бала:
«Ай-күнім – анам» дейді.
***
Ақкөңіл – адам ойының тазасы,
Әділ, тура, ақкөңілге не жетсін,
Парасат пен білімді де қажетсін.
***
Аққа жаққан шырақты
Ақылсыз үрлеп өшіре алмайды.
***
Ақпа құлаққа айтсаң, ағып кетер,
Құйма құлаққа айтсаң, құйып алар.
***
Ақпа құлаққа сөз айтсаң, ағып кетеді,
Құйма құлаққа сөз айтсаң, қағып алады.
***
Ақпа құлаққа айтқан сөз ағып кетеді,
Құйма құлаққа айтқан сөзді құйып кетеді.
***
Ақсақ ақыл,
Таз бақыл,
Ала бәле соқырдан сақтан.
***
Ақтың отын ақымақ та сөндірмейді.
***
Ақша ақылды адамның да көзін тұндырады,
Ашкөздік ұшқан құсты да торға түсіреді.
***
Ақша байлығы көргенше,
Ақыл байлығы өлгенше.
***
Ақыл ағадан,
Ілтипат ініден.
***
Ақыл – адам көркі,
Ақылдың сабыр – серігі.
***
Ақыл азбайды,
Әділдік тозбайды,
Арамдық озбайды.
***
Ақыл азбайды,
Білім тозбайды.
***
Ақыл – аздырмайтын тон,
Білім – таусылмайтын кен.
***
Ақыл айнымас, алтын шірімес.
***
Ақыл айт ұққанға, айтып-айтпай не керек,
құлағына мақта тыққанға.
***
Ақыл айтсаң – батыл айт.
***
Ақыл – Алланың сыйлығы.
***
Ақыл алсаң, азбассың,
Көпті көрген көнеден.
***
Ақыл – алтау,
Ой – жетеу.
***
Ақыл алты басты,
Нәпсі жеті басты.
***
Ақыл – алтын сандық,
Адамына қарай ашылар.
***
Ақыл арымайды, алтын шірімейді.
***
Ақыл арымас, алтын шірімес.
***
Ақыл аста, қайрат жаста, асыл таста.
***
Ақыл ауыздан, мерей көзден.
***
Ақыл ауыр болмайды,
Азық ауыр болмайды.
***
Ақыл ауыс, ырыс жұғыс.
***
Ақыл ауысады,
Ырыс жұғысады.
***
Ақыл ащы, жеміс тәтті.
***
Ақыл ашуды қаймықтырады,
Ашу ақылды қамықтырады.
***
Ақыл байлық – азбас байлық.
***
Ақыл байлық – азбас байлық,
Темір байлық – тозбас байлық,
Кен байлық – кең байлық.
***
Ақыл байлық – тозбас байлық.
***
Ақыл базарда сатылмайды.
***
Ақыл бар жерде шындық бар, өтірік жоқ.
***
Ақыл бастайды,
Аяқ тастайды.
***
Ақыл – бастан,
Асыл – тастан.
***
Ақыл бастан шығады,
асыл тастан шығады.
***
Ақыл бізді білімге жетелейді.
***
Ақыл бітпес дәулетке,
Дәулет бітпес келбетке.
***
Ақыл – гауһар бағасыз,
Ақымақ – ауру дауасыз.
***
Ақыл – дария,
Алсаң да, таусылмайды.
Жер – қазына,
Саусаң да, таусылмайды.
***
Ақыл дария екен,
Көңіл дүлдүл екен.
***
Ақыл – дария, жер – қазына.
***
Ақыл – дария, көңіл – дүлдүл.
***
Ақыл – дария, ой – теңіз.
***
Ақыл деген ағып жатқан дария,
Кеме айдаушы кемеңгер бір қария.
***
Ақыл – дос, ашу – дұшпан.
***
Ақыл ердің қорғаны.
***
Ақыл – жас ұланнан,
Жүйрік – тай-құнаннан.
***
Ақыл жас ұланнан шығады,
Жүйрік тай-құнаннан шығады.
***
Ақыл жасқа бітер,
Қына тасқа бітер.
***
Ақыл жаста,
Асыл таста.
***
Ақыл – жастан,
Асыл – тастан.
***
Ақыл – жастан,
Қына – тастан.
***
Ақыл жастан шығар,
Асыл тастан шығар.
***
Ақыл жастан шығар,
Жүйрік аттан шығар.
Ақыл қарттан шығар,
Асыл тастан шығар.
***
Ақыл жоқта нақыл жоқ.
***
Ақыл-кеңес, әмір емес.
***
Ақыл-кеңес бергенге қызмет қыл.
***
Ақыл-кеңес тыңдамаған адам
Әрдайым машақатқа түседі.
***
Ақыл көпке жеткізер,
Өнер көкке жеткізер.
***
Ақыл көптен шығады,
Дәрі-дәрмек шөптен шығады.
***
Ақыл көркі – тіл,
Тілдің көркі – сөз,
Адам көркі – жүз,
Жүздің көркі – көз.
***
Ақыл кіріп, қырықта әдеп білмесе,
«Адам емес» болар еді, кім десе!
***
Ақыл-қайла болмайды тек жарлыда.
***
Ақыл, қайрат, білімді
Тең ұстаған зор болар.
***
Ақыл қарттан шығар,
Асыл тастан шығар.
***
Ақыл махаббат тұзағына тап келсе,
Қашарға жол іздейді.
***
Ақыл мен білім арманыңды іске асырады.
***
Ақыл мен білімнің тілмашы – тіл.
***
Ақыл мидан, нақыл биден.
***
Ақыл – мың оқудың басы.
***
Ақыл надан басқа кірмейді,
Темір шеге тасқа кірмейді.
***
Ақыл-ой мен білім – әр адамның сәулеті.
***
Ақыл ойдан артық.
***
Ақыл ойдан артық емес.
***
Ақыл-ойды сабақ өсіреді,
Адамды заман өсіреді.
***
Ақыл-санаң барында, кір жуытпа арыңа.
***
Ақыл – сөзде,
Мейір – көзде.
***
Ақыл сөзді алпыс рет айтсаң да, артықтығы жоқ.
***
Ақыл таппайтын амал жоқ,
атқыш бұзбайтын қамал жоқ.
***
Ақыл таптым аяққа,
Не айтамын қазаққа.
***
Ақыл тауып бермесең,
Ер туғаныңды қайтейін.
Арқандаулы атты көрмесең,
Ерте тұрғаныңды қайтейін?
***
Ақыл тауып бермесең,
Ер туғаныңды ұрайын.
Арқандаулы атты көрмесең,
Ерте тұрғаныңды ұрайын.
***
Ақыл тозбайды,
Алтын шірімейді.
***
Ақыл – тозбайтын тон,
Білім – таусылмайтын кен.
***
Ақыл тозбайтын тон,
білім таусылмайтын көл.
***
Ақыл толғанбай тумайды,
Ана толғатпай тумайды.
***
Ақыл тыңдай білсең, жаңаланады,
Білімді қайталасаң, жаңарады.
***
Ақыл – шам-шырағың түндегі,
Білімділік – жарық көзі күндегі.
***
Ақылға ақыл қос, ашуыңды тос.
***
Ақылға ишарат, ақымаққа тоқпақ.
***
Ақылдан артық байлық жоқ.
***
Ақылдан аспа, ұятты баспа.
***
Ақылдан асар амал жоқ,
Батылдар алмас қамал жоқ.
***
Ақылдан ашу көп болса, ақыл кетер,
Ашудан ақыл көп болса, ашу не етер.
***
Ақылдан жақын дос бар ма?
***
Ақылдан жақын дос болмас,
Ашудан жаман қас болмас.
***
Ақылдасқан адам қашан да жеңіске жетеді.
***
Ақылдасқан азбас,
Жақындасқан тозбас.
***
Ақылдассаң, ақыл табасың.
***
Ақылдассаң, шешерсің,
Ақылдаспасаң, кем кесерсің.
***
Ақылды адам аз жейді.
***
Ақылды адам айтқызбай біледі,
Ақ сұңқар қақтырмай іледі.
***
Ақылды адам,
Ақымақтан да бірдеңе үйренеді.
***
Ақылды адам аптықпай, шыдап сөйлейді,
Жаңғыртып екі айтпай, бір-ақ сөйлейді.
***
Ақылды адам ашықса,
Ақылымен тоғаяр.
Ақылсыз адам ашықса,
Аз ақылы жоғалар.
***
Ақылды адам батпан-ақ,
Ақылсыз адам сасқалақ.
***
Ақылды адам елдің бейбітшілігін тілер.
***
Ақылды адам ерінбейді,
Қуатты адам сүрінбейді.
***
Ақылды адам нәпсісін тыя біледі.
***
Ақылды адам өмір сүру үшін ішіп-жейді,
Ақымақ күнде ішіп-жеу үшін өмір сүреді.
***
Ақылды адам сөзді орнымен айтып,
Жөнді жауап күтеді.
***
Ақылды адамға екі дүниеде де жол ашық.
***
Ақылды адамның тілін алсаң,
Хош иісті гүлін аласың.
***
Ақылды азаматтың: қолы – қару,
Басы – сандық, тілі – кілт.
***
Ақылды айттырмай білер,
Сақы сұратпай берер.
***
Ақылды ақпа құлаққа айтпа,
Құйма құлаққа айт.
***
Ақылды ақымақтан үйрен.
***
Ақылды алға тартады,
Ақылсыз жарға тартады.
***
Ақылды арын қорғайды,
Сараң малын қорғайды.
***
Ақылды атанбайды көп сөйлеген,
Ақылды сөзді үнемдеп дөп сөйлеген.
***
Ақылды әйел – ерінің өлең жазған хатирасы.
Ақылсыз әйел – ерінің басын ауыртар сақинасы.
***
Ақылды әйел – тірек,
сұлу әйел – жүрек.
Кербез әйел – есер,
Шәйпау әйел – кесел.
***
Ақылды бала сабаққа үйір,
Ақымақ бала тамаққа үйір.
***
Ақылды басшың болса, адаспассың.
***
Ақылды басшың болса,
Елдің алды боларсың.
Ақылсыз басшың болса,
Елдің азы боларсың.
***
Ақылды болсаң, азбайсың,
Білімді болсаң, маздайсың.
***
Ақылды болу сараңға да жарасады.
***
Ақылды деп айтса болар
Айттырмай білгенді.
Жомарт деп айтса болар
Сұратпай бергенді.
***
Ақылды досың болса, адаспайсың.
***
Ақылды дұшпан тентек достан артық.
***
Ақылды ер адамнан айып іздемейді,
Өнер іздейді.
***
Ақылды ер әр адамның көңілін аулар,
Күйзеліп күнде күншіл жоқты даулар.
***
Ақылды ердің көзін ақша байлайды,
Қыл тұзақта құс құлқынын ойлайды.
***
Ақылды ердің ішінде
Алтын ерлі ат жатар.
Ақылды әйел ішінде
Алтын бесікті ұл жатар.
***
Ақылды ердің ішінде
Алтын ерлі ат жатар.
Ақылды жардың ішінде
Алтын айдар ұл жатар.
***
Ақылды жауыңнан қорықпа,
Жарымес досыңнан қорық.
***
Ақылды жел де ұшырмас, ұры да ұрламас.
***
Ақылды жеңілсе, таласа бермейді,
Ақылсыз жеңілсе, араша бермейді.
***
Ақылды жылдығын,
Ақылсыз күндігін ойлайды.
***
Ақылды жігіт атқа да қонар, таққа да қонар.
***
Ақылды жігіт атқа да мінер,
Таққа да мінер.
***
Ақылды жігіт әр істің тегін ойлайды,
Ақылсыз жігіт түсетін жемін ойлайды.
***
Ақылды жігіт күндей жарқырайды,
Ақылсыз жігіт күлдей бұрқырайды.
***
Ақылды жігіт – ойшыл,
Ақылсыз жігіт – тойшыл.
***
Ақылды кәрия – ағып жатқан дәрия.
***
Ақылды кәріден сұрама, бөріден сұра.
***
Ақылды кеңнен толғап ұғындырады,
Шадыр мінез шап етіп суындырады.
***
Ақылды көндім десе,
Ақымақ жеңдім дейді.
***
Ақылды көрген-білгенін айтады.
***
Ақылды көрген-білгенін айтады,
Ақылсыз ішкен-жегенін айтады.
***
Ақылды кісі аз сөйлер.
***
Ақылды кісі – азбайды,
Асыл бұйым тозбайды.
***
Ақылды кісіден кісілік үйренесің.
***
Ақылды кісіні аяла,
Ақымақ кісіні аяма.
***
Ақылды кісінің белгісі аз сөйлеп,
көп тыңдайды.
***
Ақылды кісінің белгісі –
Аз сөйлеп, көп тыңдайды.
Арғымақтың белгісі –
Аз оттап, көп жусайды.
***
Ақылды кісінің ісі де ақылды,
Біліксіз кісінің «біліксіз» деген аты да былғаныш.
***
Ақылды қазы да кейде аңғал шешім айтады,
Ақылсыз бала да кейде ойнап атып тигізеді.
***
Ақылды қария – ағын дария.
***
Ақылды қанша қараңғы болса да, алысты көреді,
Ақымақ ақыр заман болса да, мәз боп жүреді.
***
Ақылды қасыңнан қорықпа,
Жарымес досыңнан қорық.
***
Ақылды қомағай астына қарар,
Ақылсыз қомағай үстіне қарар.
***
Ақылды құл ақымақ патшадан артық.
***
Ақылды қыз білімге жүгірер,
Ақылсыз қыз сөзге ілігер.
***
Ақылды мақтанса, істі тындырар,
Ақылсыз мақтанса, аяғын сындырар.
***
Ақылды мың жасар,
Ақымақ бір жасар.
***
Ақылды ой ойлағанша,
Тентек ісін бітірер.
***
Ақылды ойланғанша,
Ақымақ суға кетеді.
***
Ақылды ойланғанша,
Тентек ісін бітіреді.
***
Ақылды – ойлап, түйгенін айтады,
Ақылсыз – шала-пұла білгенін айтады.
***
Ақылды орнымен сөйлер де, жауабын күтер.
***
Ақылды өзінен көреді,
Ақылсыз ағайыннан көреді.
***
Ақылды сөз – ауыртпалықты көтерісер ақ ниет дос.
***
Ақылды ұл білім іздер,
Ақылсыз ұл шылым іздер.
***
Ақылды үшін дүние толған тікенек,
Бассаң, кірер аяғыңа, байқа тек!
***
Ақылды өтірік шаршатады.
***
Ақылды үйленгенше,
Ақымақтың баласы ержетеді.
***
Ақылды ісіне сенеді,
Ақымақ күшіне сенеді.
Әңгүдік түсіне сенеді.
***
Ақылды істі асығып ойланбайды,
Ішегің көп жүгірсең майланбайды.
***
Ақылды ісіне сенеді,
Ақымақ түсіне сенеді.
***
Ақылдыға айтса, біледі,
Ақымаққа айтса, күледі.
***
Ақылдыға айтсаң, біледі,
Наданға айтсаң, күледі.
***
Ақылдыға бақ қонса,
Көбейтеді достарын.
Ақымаққа бақ қонса,
Күйретеді достарын.
***
Ақылдыға билік тисе, мінді түзейді,
Ақылсызға билік тисе, елді бұзады.
***
Ақылдыға жақындас,
ақылсыздан басыңды алып қаш.
***
Ақылдыға – жан қымбат,
Ақылсызға – мал қымбат.
***
Ақылдыға ишарат, ақымаққа таяқ.
***
Ақылдыға ишарат,
Ақымаққа тоқпақ.
***
Ақылдыға сөз айтсаң
Аз ойланып біледі.
Ақылсызға сөз айтсаң
Тыңдайды да күледі.
***
Ақылдыға сөз айтсаң,
Толыса түсер ақылы.
Ақылсызға сөз айтсаң,
Сол күйі қалар ақыры.
***
Ақылдыға сөз ерер,
Ақылсызға бөз ерер.
***
Ақылдыдан құрдасың болса,
Құдаңнан артық жоқтасар.
Ақымақтан құрдасың болса,
Кезіккен жерде боқтасар.
***
Ақылдыдан шыққан сөз
Аңсағанға болсын кез.
***
Ақылдылық жақсы атқа қалдыруды тілейді.
***
Ақылдымен отыру – ақымаққа жаза,
Ақымақпен отыру – ақылдыға тозақтан жаман қаза.
***
Ақылдыны алысым деме,
Ақылсызды жақыным деме.
***
Ақылдыны білім ұстамды қылады.
***
Ақылдыны іздегеннің өзі – нағыз ақылды,
Білімдіні іздегеннің өзі – нағыз білімді.
***
Ақылдының айналасы – гүлстан.
***
Ақылдының алды – ағып жатқан дәрия,
Ақылсыз адамның алды – қу тақыр,
шөл жазира.
***
Ақылдының алдымен жүр,
Ақымақтың артымен жүр.
***
Ақылдының белгісі –
Алтыннан келер сөздері.
Ақылсыздың белгісі –
Айтып тұрар көздері.
***
Ақылдының белгісі:
Байыса аспайды,
Дәрежесіне таспайды.
***
Ақылдының сөзі қысқа,
Айта қалса, нұсқа.
***
Ақылдың өлшемі – парасат.
***
Ақылдың өлшеуі – қалам.
***
Ақылдың ісі асығыспен бітпейді.
***
Ақылмен арыстан ұстауға болады.
***
Ақылменен көп елді қаратып алуға болады.
***
Ақылменен пішкен тон
Кем де, кең де болмайды.
***
Ақылсыз адам айқай келеді,
Жан-жағын жайпай келеді.
Ақылды адам жай-жай келеді,
Жан-жағын байқай келеді.
***
Ақылсыз адам айқайлай келеді,
Жан-жағын шайпай келеді.
Ақылды адам жай-жай келеді,
Жан-жағын байқай келеді.
***
Ақылсыз адам мәуесіз ағаш секілді.
***
Ақылсыз адам менмен келер,
Ақылды адам кеңнен келер.
***
Ақылсыз айтпасаң білмейді,
ашпасаң көрмейді.
***
Ақылсыз айтпасаң, білмес,
Ашпасаң, көрмес.
***
Ақылсыз ақылсызды табар.
***
Ақылсыз атқа мінсе,
Атасын басып кете жаздайды.
***
Ақылсыз атасын танымайды,
Ақымақ қатесін танымайды.
***
Ақылсыз – ашушаң,
Ашушаң – ақылсыз.
***
Ақылсыз бай ішпей-жемей мал жияды,
Ақылсыз кедей еңбек қылмай шалжияды.
***
Ақылсыз бас аяққа дамыл бермес.
***
Ақылсыз бас аяққа тыным бермейді,
Ақымақ айғыр саяққа тыным бермейді.
***
Ақылсыз бас, аяқты тыңда,
Ақылды болсаң, жарқылда.
***
Ақылсыз бас аяқтың әлегі.
***
Ақылсыз бас екі аяққа дамыл бермейді.
***
Ақылсыз басқа адырайған көз бітер,
Дуасыз ауызға сылдыраған қу сөз бітер.
***
Ақылсыз бастан мақұл сөз шықпас.
***
Ақылсыз басты қылығы танытады.
***
Ақылсыз достан ақылды дұшпан артық.
***
Ақылсыз достан мың сақтан,
Ақылсыз дұшпаннан жүз сақтан.
***
Ақылсыз жігіт аптығар,
Арыс жауды жеңгендей.
Айласыз келін шаптығар,
Айғыр бол деп бергендей.
***
Ақылсыз жігіт—ауыздықсыз ат.
***
Ақылсыз кісі—қос уыс қоқыс.
***
Ақылсыз қарт өкінішпен қартаяр,
Есті қарт қайғырмай-ақ қартаяр.
***
Ақылсыз ойын тәтті тұрмысты бұзар.
***
Ақылсыз сәнқой жігіттен
Ақылды тонды артық.
***
Ақылсыз сұлу ханымнан,
Ақылды, көріксіз күң артық.
Ақылмен іс қылған соң,
Болады онан кім артық.
***
Ақылсыз сұрақ беріп,
Ақылды жауап күтпе.
***
Ақылсыз топас хандардан,
Ақылы көп дана артық.
***
Ақылсыз төре жоқ.
***
Ақылсыз туыстан ақылды дұшпан артық.
***
Ақылсыз үлкеннен
Ақылды бала артық.
***
Ақылсызға қонған бақ
Түбі тесік қанар қап.
***
Ақылсызға төре жоқ.
***
Ақылсызды жұмсасаң,
Артынан өзің барасың.
***
Ақылсыздың биі болғанша,
Ақылдының құлы бол.
***
Ақылсыздың мені зор,
Тәкаппардың сені зор.
***
Ақылы аз деп қорсынба, пайдасы тиеді.
***
Ақылы азған адам өзін-өзі отқа тастайды.
***
Ақылы аздың азабы көп.
***
Ақылы аздың – ашуы көп,
Таяз судың тасуы көп.
***
Ақылы асқан жақсыны
«Алысым» деп ойлама;
Ақылы жоқ жаманды
«Жақыным» деп ойлама.
***
Ақылы асқан жақсыны «алысым» деп ойлама,
Ақылы жоқ жаманды «жақыным» деп ойлама,
Бір сынаған жаманды екінші қайтып қинама,
Ашуланса мерт қылар, жолбарыспен ойнама.
***
Ақылы асқанды аға тұт.
***
Ақылы болса, аяулы болады,
Білігі болса, бектікке таласады.
***
Ақылы елден артылған,
Ақылың болса, бір мақтан.
Жұрттығы жұрттан артылған
Жақының болса, бір мақтан.
***
Ақылы жоқ адамға
Адырайған көз бітер.
Дуасыз жоқ ауызға
Сылдыраған сөз бітер.
***
Ақылы жоқ азғана сөзге семірер.
***
Ақылы жоқ ақымақтан,
Тоқпақ ұрған бақсы артық.
***
Ақылы жоқ басқа адырайған көз бітеді.
***
Ақылы жоқ басқа адырайған көз бітеді,
дуасы жоқ ауызға сылдыраған сөз бітеді.
***
Ақылы жоқ жаманға ауылы, малы бұралқы.
***
Ақылы жоқ сұлудан,
Өңі жаман текті артық.
Ұрлап алған түйеден,
Еңбекпен тапқан ешкі артық.
***
Ақылы жоқ шалдан
Бесіктегі бала артық.
Қайырымы жоқ ұлыңнан,
Астыңа мінген ат артық.
***
Ақылы жоқтар азады,
Ойы озбырлар тозады.
***
Ақылы жоқтың арманы жоқ.
***
Ақылы жоқтың жақыны жоқ.
***
Ақылы көрдің – көзі көр.
***
Ақылы терең адамның
Аясы кең келеді.
Тамыры терең шынардың
Саясы кең келеді.
***
Ақылың ағаңда болса,
Құндызың жағаңда болсын.
***
Ақылың болса, ақылға ер,
Ақылың болмаса, нақылға ер.
***
Ақылың болса, арыңды сақта,
Ар, ұят керек әр уақытта.
***
Ақылың болса, жыр тыңда.
***
Ақылың болса, ойлап тап.
***
Ақылың болса, ұзақ жерге сапар шек.
***
Ақылың парасатты, жаның жайлы болса,
Достарыңның өзі іздеп табады.
***
Ақылыңды ұрлатпасаң, ғалым боласың.
***
Ақымақ адам епшіл келеді,
Ақылды адам көпшіл келеді.
***
Ақымақ – ақымақ емес,
Ақымақты ақымақ қылған ақымақ.
***
Ақымақ алдындағы астан үркіп, аштан өліпті.
***
Ақымақ атқа мінсе,
Атасын танымас.
***
Ақымақ атқа мінсе,
Атасын басып кете жаздайды.
***
Ақымақ атқа мінсе,
Өзін төре санайды.
***
Ақымақ әкесін өлтіргенменен дос болады.
***
Ақымақ әкімнің айналасында жарамсақтар отырады,
Ақылды әкімнің айналасында ақылды адамдар отырады.
***
Ақымақ бас аяқтың соры.
***
Ақымақ басқа үйге тойға барса,
Үйімнен мұнда жақсы екен дейді.
***
Ақымақ бастан ақыл шықпас,
Ақыл шықса да, мақұл шықпас.
***
Ақымақ болса да, серік жақсы,
Қисық болса да, жол жақсы.
***
Ақымақ болса қонағы,
Иесін же деп зорлайды.
***
Ақымақ болса туысың,
Ақы беріп, бауыр қыл.
Ақылын тауып, Алашты
Араз қылма, ауыл қыл.
***
Ақымақ бұзуға бар, түзеуге жоқ.
***
Ақымақ білмес атының арығанын,
көсе білмес жасының кәрілігін.
***
Ақымақ достан ақылды дұшпан артық.
***
Ақымақ елші екі елді бұзар.
***
Ақымақ естіні жерлейді,
Өз мінін көрмейді.
***
Ақымақ жауынды күні суға түсер.
***
Ақымақ жылынса, тон киместей,
Тойса, нан жеместей.
***
Ақымақ жігіт атанын тілдеп,
Атын мақтайды.
Атасын тілдеп,
Қатынын мақтайды.
***
Ақымақ күндіз шам жағады.
***
Ақымақ қыз анасын билейді,
Анасына билік тимейді.
***
Ақымақ мың батпан тасты көтереді,
Бір ауыз сөзді көтере алмайды.
***
Ақымақ тойынса,
Туысын танымайды.
Ақылды тойынса,
Тобасынан жаңылмайды.
***
Ақымақ шаппамен бауыздар,
Ақылды мақтамен бауыздар.
***
Ақымақ шынын айтамын деп сырын айтады.
***
Ақымақ ішкен-жегенін айтады,
Ақылды көрген-білгенін айтады.
***
Ақымаққа адырайған көз бітеді,
Дауасызға сылдыраған сөз бітеді.
***
Ақымаққа айла жоқ,
Айтқанменен пайда жоқ.
***
Ақымаққа айтқан сөз
Ағып жатқан сумен тең.
Ақылдыға айтқан сөз
Қолға қонған құспен тең.
***
Ақымаққа айтқан сөз
Ағып жатқан сумен тең.
Ақылдыға айтқан сөз
Қолға ұстаған тумен тең.
***
Ақымаққа айтқан сөз
Далаға атқан оқпен тең.
***
Ақымаққа айтқан сөз зая кетер.
***
Ақымаққа арқан көрсетсең, асылып өледі.
***
Ақымаққа арнап заң жазылмас.
***
Ақымаққа жалмаң қылма, малы бар деп,
Есекті тұлпар деме, жалы бар деп.
***
Ақымаққа жылтырағанның бәрі алтын көрінеді.
***
Ақымаққа күнде той.
***
Ақымаққа күнде той,
Ақылдыға күнде ой.
***
Ақымаққа қанша айтсаң, бірін ұқпас.
***
Ақымаққа таяқ.
***
Ақымаққа Тойтөбе жол ма!
***
Ақымаққа іс тапсырған,
жіптің ұшын жоғалтқанмен бір.
***
Ақымақпен ас ішкенше,
Ақылдымен тас көтер.
***
Ақымақпен астаспа
Ақылдымен қастаспа.
***
Ақымақпен дос болма.
***
Ақымақпен жараспа,
Ақылдыдан адаспа.
***
Ақымақпен жолдас болсаң,
Ағып суға кетерсің.
Ақылдымен жолдас болсаң,
Арманыңа жетерсің.
***
Ақымақпен сөйлесуге ақымақтық керек.
***
Ақымақта ар болмас.
***
Ақымақтан ары тұр, бәлесі жұғады.
***
Ақымақтан күшті жоқ.
***
Ақымақты мақтасаң, қуанады.
***
Ақымақты сөзге сал,
Қам дарбызды шертіп ал.
***
Ақымақты түсіндіргеннен,
Өлікті тірілту оңай болады.
***
Ақымақты үйрету, өлгенді тірілту.
***
Ақымақтық аңқаулықпен дос,
Жаңғалақтық жалқаулықпен дос.
***
Ақымақтың айтқаны келмейді,
Сандырағы келеді.
***
Ақымақтың ақылы білегінде,
Ақылдының ақылы жүрегінде.
***
Ақымақтың ақылы
Түстен кейін кіреді.
***
Ақымақтың ақылы түстен кейін кіреді,
Ырысы қайтқанның иті ұры кеткен соң үреді.
***
Ақымақтың ақырына бақ,
Тентектің мақұлына бақ.
***
Ақымақтың ала-құласы болмайды.
***
Ақымақтың алды, арты болмайды.
***
Ақымақтың атқан оғы ауға тимейді, тауға тиеді.
***
Ақымақтың аты шықса,
Әр төбеде бір із қалдырар.
***
Ақымақтың әңгімесін тыңдағанша,
Зынданда жатқан жақсы.
***
Ақымақтың достығы,
Шекпенің жыртылып, шенің алынғанша,
Немесе асың таусылып, атың арығанша.
***
Ақымақтың досы көп.
***
Ақымақтың жетпіс қателігін кешіруге болса да,
Ақылдының бір қателігін кешіруге болмайды.
***
Ақымақтың қолы ұзын болар.
***
Ақымақтың мал табуға кемі жоқ,
Ақылдының мал табуға себі жоқ.
***
Ақымақтың оғы аңға тимейді, тауға тиеді.
***
Ақымақтың өзі білмес, басқаны көзге ілмес.
***
Ақымақтың сөзі ақау татыр.
***
Ақымақтың сөзін ақылменен тыңда.
***
Ақымақтың тізгіні – құлағы,
Ақылдының тізгіні – көңілі.
***
Ақымақтың тізгіні –
Құлағында болады.
Ақылдының тізгіні –
Кеудесінде болады.
***
Ақымақтың үлкен-кішісі болмайды.
***
Ақырлас аттың мінезі жұғады.
Ақылды ердің әдебі жұғады.
***
Алаяқтан ақылшың болмасын,
Кеңірдегі зордан бақыршың болмасын.
***
Алған қатын ақылды, ізгі болса,
Ол, әрине, жан болар;
Ақымақ, жауыз болса,
Көр жұмысқа жар болар.
***
Алған қатын ақылды, ізгі болса,
Ол еріне жан болар.
Ақымақ, жауыз болса,
Құр жұмысқа жар болар.
***
Алғыр жігіт ақылына қарай іс қылар,
Олақ жігіт оңай жұмысты күш қылар.
***
Алданудан сақтану – ақылдылық.
***
Алдау – зұлымдық, алдану – ақымақтық.
***
Алды-артыңды абайла,
Ақыл артық қалайда.
***
Алла жаққан шырақты
Ақымақ үрлеп сөндірмес.
***
Алла салған отты
Ақымақ өшіре алмас.
***
Алма ағаш жемісімен тәтті,
Сүйгенің ақыл, жұмысымен тәтті.
***
Алпыс атың болғанша,
Ақылды қатының болсын.
***
Алпыстан асқан атаңнан ақыл сұрама.
***
Алтын алма, ақыл ал.
***
Алтын алма, ақыл ал,
Алтын ақыл таппайды,
Ақыл алтын табады.
***
Алтын-күміс тастан шығар,
Ақыл мен ой жастан шығар.
***
Алтын тастан шығады,
Ақыл жастан шығады.
***
Алтынды дат баспайды,
Ақылдыдан бақ қашпайды.
***
Алтыннан қымбат сөз айтсаң,
ақымақ құлақ салмайды.
***
Алып – майданда,
Дана – тірлікте.
***
Алпыс нарың болғанша,
Ақылды жарың болсын.
***
Алпыста ақылшың болса,
Басыңа дау қонбайды.
***
Алысқа кеткеннен ақыл сұрама.
***
Алыстағыны – ақыл болжар,
Жақындағыны – пақыр болжар.
***
Аңқау бөрі қой үркітеді,
Ақылсыз адам ел үркітеді.
***
Арғымақ ат жақсы шаппаса да,
Жаман ат шаба алмайды баптаса да.
Ақымаққа айтқан сөзің ағып кетер,
Өзін тігіп сыртынан қаптаса да.
***
Арғымақ болса мінгенің,
Алыс жер жақын емес пе?
Ақылды болса сүйгенің
Аласың жақын емес пе?
***
Арғымақты жаманның қолына бергенше,
Ақылды ердің жолына бер.
***
Арғымақтығыңды білгің келсе,
Ат баптаған ауылға бар.
«Құлыныңды көрмедік» деп,
Сипамай қоймас жалыңды.
Ақылдылығыңды білгің келсе,
Азамат өсірген ауылға бар,
«Атаңмен астас болмадық» деп,
Сындыра қоймас сағыңды.
***
Арзымасқа ақылыңды тауыспа.
***
Арттағыны қозғау – ағалық,
Алдағыны болжау – даналық.
***
Артық кетсе, түйсік түзер хал-жайды,
Ел бүлінсе, білім түзеп талдайды.
***
Арық атқа тұз берме,
Ақылсызға қыз берме.
***
Арықтың сорпасында дәм болмайды,
Ақылсыздың сөзінде мән болмайды.
***
Ас тасыса, көбігі төгілер,
Ашу тасыса, ақылы төгілер.
***
Ас тасыса, қатық төгілер,
Ашу тасыса, ақыл төгілер.
***
Ас тасыса, қатығы төгілер,
Ер тасыса, ақылы төгілер.
***
Аса пысық болсаң, дарға асыларсың,
Аса жасық болсаң, аяққа басыларсың.
Жұрттың жуан ортасы болсаң,
Ақылыңды асырарсың.
***
Аса ұзын – ақымақ,
Аса қысқа – арамза.
***
Асқар таусыз жер жетім,
Асыл ойсыз ел жетім.
***
Асығыстық пен ашудан ақыл күңгірт тартар.
***
Асыққан – ақылдының ісі емес,
Жүгіргеннің ішегі көгермейді.
***
Асыққан ісін бітірмес,
Ақылды ер атын жетермес.
***
Асыққан ісін бітірмес,
ақылды жігіт атын жітірмес.
***
Асыл – тастан,
Ақыл – жастан.
***
Ат сатсаң, ауылыңмен ақылдас.
***
Ат сатсаң, ауылыңмен ақылдас,
Аулың болмаса, бөркіңмен ақылдас.
***
Ат тай-құнаннан,
Ақыл жас ұланнан.
***
Ата-ананың ақылы
Сайрап жатқан жолмен тең.
Ақылдының ақылы
Сарқылмайтын көлмен тең.
***
Ата-ананың сөзі –
Айдын жолдың өзі.
Ақылдының сөзі –
Ақ дарияның өзі.
***
Ата баулыған бала епті,
Ана баулыған бала есті.
***
Аталар сөзі – ақылдың арқауы.
***
Аталар сөзі – ақылдың көзі
***
Аталы сөз – ақылға көз.
***
Атасыз ұл ақылға жарымас,
Анасыз қыз жасауға жарымас.
***
Аты жүйрік алдын байқайды,
Ақылы жүйрік арын байқайды.
***
Аузына келгенін сөйлеу – ақымақтың ісі.
Алдына келгенін жеу – айуанның ісі.
***
Аулақтама, еңбектен сен шошыма,
Еңбекте әркез мерей, ақыл, досың да.
***
Аш ақылмен тоқ болмайды.
***
Аштың ақылы астан әрі аспайды.
***
Аштың ақылы тамағында,
Жаяудың ақылы табанында.
***
Аштың ақылы тамағында,
Ұйықтамағанның ақылы қабағында.
***
Ашу ажыратады,
Ақыл жадыратады.
***
Ашу алда, ақыл соңда.
***
Ашу алдында, ақыл соңында.
***
Ашу ақылды өшірер,
Сабыр сананы өсірер.
***
Ашу – ақылдының дұшпаны,
Нәпсі – иманның дұшпаны.
***
Ашу ақылмен өш,
Ақылсыз жақынмен өш.
***
Ашу алдан, ақыл соңынан.
***
Ашу арындайды,
Ақыл аяңдайды.
***
Ашу асыққанда ақыл басу айтар.
***
Ашу асып жүрген жерде,
Ақыл қашып жүреді.
***
Ашу – дұшпан,
Ақыл – дос.
***
Ашу – дұшпан, ақыл – дос,
Ақылыңа ақыл қос.
***
Ашу – кәпір, ақыл – дос,
Ақылыңа ақыл қос.
***
Ашу келсе, ақыл кетер,
Ақылдыны ақымақ етер.
***
Ашу келсе, ақыл кетер,
Ашудан ақыл көп болса,
Ашу не етер.
***
Ашу қысса, ақылың ғайып болады.
***
Ашу – пышақ,
Ақыл – таяқ.
***
Ашу – пышақ,
Ақыл – таяқ,
Біреуге пышақ, екеуге таяқ.
***
Ашу – садақ,
Ақыл – таяқ.
***
Ашу сиықты бұзады,
Ақыл биікті бұзады.
***
Ашу – сөздің бұлты,
Ақыл – сөздің кілті.
***
Ашу тұрған жерде ақыл тұрмас.
***
Ашу түбі – кейіс,
Ақыл түбі – кеніш.
***
Ашу – шабыстырады,
Ақыл – табыстырады.
***
Ашу-ыза – ақымақтың белгісі.
***
Ашуды жеңсең, ақыл толады.
***
Ашулы басқа ақыл тұрмайды.
***
Ашулыда ақыл болмас,
Ақыл көп болса, ашу нетер.
***
Ашулыда ақыл болмас,
Ақымақта мақұл болмас.
***
Ашумен зорлама,
Ақылмен қорла.
***
Ашуменен іс қылсаң, қалдырады ұятқа,
Ақылменен іс қылсаң, жеткізеді мұратқа.
***
Ашуы көп болса, ақылы кетер,
Ақылы көп болса, ашу не етер.
***
Ашуыңа ақыл сал,
Ашуыңды қайтып ал.
***
Ашық әйелден ақымақ жігіт дәметеді.
***
Ащы айтсаң да, әділ айтқан кезіңде,
Ақылдылар шамданбайды сөзіңе.

maqal-matel.kz