А, Құдайым бала бер,
Бала берсең, сана бер.
Санасыз бала бергенше,
Артынан бәрін-бәрін ала бер.
Аға болсаң, ақыл айт,
Ақыл айтсаң, мақұл айт.
Ағадан – ақыл,
Атадан – нақыл.
Ағасы ақылдының
Ауылы азбайды.
Жеңгесі шебердің
Жеңі тозбайды.
Ағаш тамырдан өседі,
Ақыл сабырдан өседі.
Ағайынға менменсу –
Ағат емей немене?!
Ақылдылар айтқан сөз –
Сағат емей немене?!
Ағын су арам болмайды
Ақылды сараң болмайды.
Адал іс істесең, адал боп өсесің,
Ақылды іс істесең, өміріңе құт,
Қиын іс бітірсең, өмір бойы қорықпайсың.
Адам ақылымен алып.
Адам ақылымен бай,
Жер дақылымен бай.
Адам ақылымен көрікті,
Ер халқымен даңқты.
Адам ақымағы – молда,
Жылқы ақымағы – жорға.
Адам арын ойлайды,
Надан дүниеге тоймайды.
Адам бойындағы ең тамаша нәрсе – білім мен ақыл.
Адам болар ұлының
Арқа-басы кең келер.
Ана болар қызыңның
Ақыл-есі тең келер.
Адам болсаң, ақылыңа сүйен,
Ақымақ болсаң, сақалыңа сүйен.
Адам зейіні алмастан өткір.
Адам мен малдың айырмасы ақылда.
Адамға ақыл көптік қылмайды.
Адамға ақыл көптік қылмайды,
Азаматқа өнер көптік қылмайды.
Адамнан адамның артығы – ақыл мен білімде.
Адамның ақылы азса,
Істемес істі істейді.
Адамның ақылы – алмас.
Адамның жамандығы – надандығы,
Аттың жамандығы – шабандығы.
Адамның көркі – ақыл,
Сөздің көркі – мақал.
Адамның тізгіні – ақыл.
Адасқан ақылдан азар.
Адасқанның ақылы артынан түседі.
Ажал ақылдының алдында бас иеді,
Ақылсыздың басына тас үйеді.
Ажал ақымақ үшін алтау,
Ақылды үшін біреу.
Ажал ақымға тоқтайды,
Тілалғыш мақұлға тоқтайды,
Ашу ақылға тоқтайды.
Ажал мен ақымаққа дауа жоқ.
Ажал мен бейнет ақылға қарамас.
Ажалдан қашып құтылмайды,
Жаманның сөзі тұтылмайды.
Жақсыдан айтқан ғибрат
Өлгеніңше ұмытылмайды.
Ажар – сұлу емес, ақыл – сұлу.
Ажарына ақылы сай болса әйел жолы жіңішке.
Аз-аздан үйреніп дана болар,
Бір-бір тамшыдан жиналып дария болар.
Аз жақсылық –
Ақылды тең етеді.
Көп жақсылық –
Ақылды кең етеді.
Аз сөйлеген – ақылды.
Аз сөйлеген – даналық,
Көп сөйлеген – надандық.
Азаматқа – парасат,
Ақылсызға – ағаш ат.
Азған елдің баласы –
Бірін бірі жамандар.
Қақпан құрып алдына
Құлатуға амалдар.
Озған елдің баласы –
Бірін-бірі «батыр» дер
Қойны-қоншы құйылып,
Толып тұрған ақыл дер.
Ай түнде керек,
Ақыл күнде керек.
Айғырыңды мінгенің –
Биенің қысыр қалғаны.
Немеренің ақылы –
Еңбегіңнің жанғаны.
Айдаһар асқынса, айға ұмтылар,
Ақымақ асқынса, анасына ұмтылар.
Айдындағы аққуды
Ақылды мерген атпайды.
Ақ еркесін айдынның
Атуға қолы батпайды.
Айла – алтау, ақыл – жетеу.
Айла алтау,
Ақыл жетеу,
Айла мен ақыл қосылса
Алдырмайтын екеу.
Айлалы батыр алдырмас.
Айран ас болмас,
Надан бас болмас.
Айсыз түнде аспан қараңғы,
Ақылсыз бас қараңғы.
Айтар ақылы жоқтың,
Табар ақылы жоқ.
Айтса болар, ақылды алып ұққанға,
Айтып-айтпай немене,
Екі құлағын мақтамен тыққанға.
Айтушы ақылды болса,
Тыңдаушы дана болады.
Айтушы ақылсыз болса,
тындаушы ақылды болсын.
Айыпты айып жусын,
Ашуды ақыл қусын.
Ақ Еділдің өзі болмасақ та, бұлағымыз.
Ақылды бастың өзі болмасақ та, құлағымыз.
Ақ шашты ана:
«Жастығым – балам» дейді.
Ақылды бала:
«Ай-күнім – анам» дейді.
Ақкөңіл – адам ойының тазасы,
Әділ, тура, ақкөңілге не жетсін,
Парасат пен білімді де қажетсін.
Аққа жаққан шырақты
Ақылсыз үрлеп өшіре алмайды.
Ақпа құлаққа айтсаң, ағып кетер,
Құйма құлаққа айтсаң, құйып алар.
Ақпа құлаққа сөз айтсаң, ағып кетеді,
Құйма құлаққа сөз айтсаң, қағып алады.
Ақпа құлаққа айтқан сөз ағып кетеді,
Құйма құлаққа айтқан сөзді құйып кетеді.
Ақсақ ақыл,
Таз бақыл,
Ала бәле соқырдан сақтан.
Ақтың отын ақымақ та сөндірмейді.
Ақша ақылды адамның да көзін тұндырады,
Ашкөздік ұшқан құсты да торға түсіреді.
Ақша байлығы көргенше,
Ақыл байлығы өлгенше.
Ақыл ағадан,
Ілтипат ініден.
Ақыл – адам көркі,
Ақылдың сабыр – серігі.
Ақыл азбайды,
Әділдік тозбайды,
Арамдық озбайды.
Ақыл азбайды,
Білім тозбайды.
Ақыл – аздырмайтын тон,
Білім – таусылмайтын кен.
Ақыл айнымас, алтын шірімес.
Ақыл айт ұққанға, айтып-айтпай не керек,
құлағына мақта тыққанға.
Ақыл айтсаң – батыл айт.
Ақыл – Алланың сыйлығы.
Ақыл алсаң, азбассың,
Көпті көрген көнеден.
Ақыл – алтау,
Ой – жетеу.
Ақыл алты басты,
Нәпсі жеті басты.
Ақыл – алтын сандық,
Адамына қарай ашылар.
Ақыл арымайды, алтын шірімейді.
Ақыл арымас, алтын шірімес.
Ақыл аста, қайрат жаста, асыл таста.
Ақыл ауыздан, мерей көзден.
Ақыл ауыр болмайды,
Азық ауыр болмайды.
Ақыл ауыс, ырыс жұғыс.
Ақыл ауысады,
Ырыс жұғысады.
Ақыл ащы, жеміс тәтті.
Ақыл ашуды қаймықтырады,
Ашу ақылды қамықтырады.
Ақыл байлық – азбас байлық.
Ақыл байлық – азбас байлық,
Темір байлық – тозбас байлық,
Кен байлық – кең байлық.
Ақыл байлық – тозбас байлық.
Ақыл базарда сатылмайды.
Ақыл бар жерде шындық бар, өтірік жоқ.
Ақыл бастайды,
Аяқ тастайды.
Ақыл – бастан,
Асыл – тастан.
Ақыл бастан шығады,
асыл тастан шығады.
Ақыл бізді білімге жетелейді.
Ақыл бітпес дәулетке,
Дәулет бітпес келбетке.
Ақыл – гауһар бағасыз,
Ақымақ – ауру дауасыз.
Ақыл – дария,
Алсаң да, таусылмайды.
Жер – қазына,
Саусаң да, таусылмайды.
Ақыл дария екен,
Көңіл дүлдүл екен.
Ақыл – дария, жер – қазына.
Ақыл – дария, көңіл – дүлдүл.
Ақыл – дария, ой – теңіз.
Ақыл деген ағып жатқан дария,
Кеме айдаушы кемеңгер бір қария.
Ақыл – дос, ашу – дұшпан.
Ақыл ердің қорғаны.
Ақыл – жас ұланнан,
Жүйрік – тай-құнаннан.
Ақыл жас ұланнан шығады,
Жүйрік тай-құнаннан шығады.
Ақыл жасқа бітер,
Қына тасқа бітер.
Ақыл жаста,
Асыл таста.
Ақыл – жастан,
Асыл – тастан.
Ақыл – жастан,
Қына – тастан.
Ақыл жастан шығар,
Асыл тастан шығар.
Ақыл жастан шығар,
Жүйрік аттан шығар.
Ақыл қарттан шығар,
Асыл тастан шығар.
Ақыл жоқта нақыл жоқ.
Ақыл-кеңес, әмір емес.
Ақыл-кеңес бергенге қызмет қыл.
Ақыл-кеңес тыңдамаған адам
Әрдайым машақатқа түседі.
Ақыл көпке жеткізер,
Өнер көкке жеткізер.
Ақыл көптен шығады,
Дәрі-дәрмек шөптен шығады.
Ақыл көркі – тіл,
Тілдің көркі – сөз,
Адам көркі – жүз,
Жүздің көркі – көз.
Ақыл кіріп, қырықта әдеп білмесе,
«Адам емес» болар еді, кім десе!
Ақыл-қайла болмайды тек жарлыда.
Ақыл, қайрат, білімді
Тең ұстаған зор болар.
Ақыл қарттан шығар,
Асыл тастан шығар.
Ақыл махаббат тұзағына тап келсе,
Қашарға жол іздейді.
Ақыл мен білім арманыңды іске асырады.
Ақыл мен білімнің тілмашы – тіл.
Ақыл мидан, нақыл биден.
Ақыл – мың оқудың басы.
Ақыл надан басқа кірмейді,
Темір шеге тасқа кірмейді.
Ақыл-ой мен білім – әр адамның сәулеті.
Ақыл ойдан артық.
Ақыл ойдан артық емес.
Ақыл-ойды сабақ өсіреді,
Адамды заман өсіреді.
Ақыл-санаң барында, кір жуытпа арыңа.
Ақыл – сөзде,
Мейір – көзде.
Ақыл сөзді алпыс рет айтсаң да, артықтығы жоқ.
Ақыл таппайтын амал жоқ,
атқыш бұзбайтын қамал жоқ.
Ақыл таптым аяққа,
Не айтамын қазаққа.
Ақыл тауып бермесең,
Ер туғаныңды қайтейін.
Арқандаулы атты көрмесең,
Ерте тұрғаныңды қайтейін?
Ақыл тауып бермесең,
Ер туғаныңды ұрайын.
Арқандаулы атты көрмесең,
Ерте тұрғаныңды ұрайын.
Ақыл тозбайды,
Алтын шірімейді.
Ақыл – тозбайтын тон,
Білім – таусылмайтын кен.
Ақыл тозбайтын тон,
білім таусылмайтын көл.
Ақыл толғанбай тумайды,
Ана толғатпай тумайды.
Ақыл тыңдай білсең, жаңаланады,
Білімді қайталасаң, жаңарады.
Ақыл – шам-шырағың түндегі,
Білімділік – жарық көзі күндегі.
Ақылға ақыл қос, ашуыңды тос.
Ақылға ишарат, ақымаққа тоқпақ.
Ақылдан артық байлық жоқ.
Ақылдан аспа, ұятты баспа.
Ақылдан асар амал жоқ,
Батылдар алмас қамал жоқ.
Ақылдан ашу көп болса, ақыл кетер,
Ашудан ақыл көп болса, ашу не етер.
Ақылдан жақын дос бар ма?
Ақылдан жақын дос болмас,
Ашудан жаман қас болмас.
Ақылдасқан адам қашан да жеңіске жетеді.
Ақылдасқан азбас,
Жақындасқан тозбас.
Ақылдассаң, ақыл табасың.
Ақылдассаң, шешерсің,
Ақылдаспасаң, кем кесерсің.
Ақылды адам аз жейді.
Ақылды адам айтқызбай біледі,
Ақ сұңқар қақтырмай іледі.
Ақылды адам,
Ақымақтан да бірдеңе үйренеді.
Ақылды адам аптықпай, шыдап сөйлейді,
Жаңғыртып екі айтпай, бір-ақ сөйлейді.
Ақылды адам ашықса,
Ақылымен тоғаяр.
Ақылсыз адам ашықса,
Аз ақылы жоғалар.
Ақылды адам батпан-ақ,
Ақылсыз адам сасқалақ.
Ақылды адам елдің бейбітшілігін тілер.
Ақылды адам ерінбейді,
Қуатты адам сүрінбейді.
Ақылды адам нәпсісін тыя біледі.
Ақылды адам өмір сүру үшін ішіп-жейді,
Ақымақ күнде ішіп-жеу үшін өмір сүреді.
Ақылды адам сөзді орнымен айтып,
Жөнді жауап күтеді.
Ақылды адамға екі дүниеде де жол ашық.
Ақылды адамның тілін алсаң,
Хош иісті гүлін аласың.
Ақылды азаматтың: қолы – қару,
Басы – сандық, тілі – кілт.
Ақылды айттырмай білер,
Сақы сұратпай берер.
Ақылды ақпа құлаққа айтпа,
Құйма құлаққа айт.
Ақылды ақымақтан үйрен.
Ақылды алға тартады,
Ақылсыз жарға тартады.
Ақылды арын қорғайды,
Сараң малын қорғайды.
Ақылды атанбайды көп сөйлеген,
Ақылды сөзді үнемдеп дөп сөйлеген.
Ақылды әйел – ерінің өлең жазған хатирасы.
Ақылсыз әйел – ерінің басын ауыртар сақинасы.
Ақылды әйел – тірек,
сұлу әйел – жүрек.
Кербез әйел – есер,
Шәйпау әйел – кесел.
Ақылды бала сабаққа үйір,
Ақымақ бала тамаққа үйір.
Ақылды басшың болса, адаспассың.
Ақылды басшың болса,
Елдің алды боларсың.
Ақылсыз басшың болса,
Елдің азы боларсың.
Ақылды болсаң, азбайсың,
Білімді болсаң, маздайсың.
Ақылды болу сараңға да жарасады.
Ақылды деп айтса болар
Айттырмай білгенді.
Жомарт деп айтса болар
Сұратпай бергенді.
Ақылды досың болса, адаспайсың.
Ақылды дұшпан тентек достан артық.
Ақылды ер адамнан айып іздемейді,
Өнер іздейді.
Ақылды ер әр адамның көңілін аулар,
Күйзеліп күнде күншіл жоқты даулар.
Ақылды ердің көзін ақша байлайды,
Қыл тұзақта құс құлқынын ойлайды.
Ақылды ердің ішінде
Алтын ерлі ат жатар.
Ақылды әйел ішінде
Алтын бесікті ұл жатар.
Ақылды ердің ішінде
Алтын ерлі ат жатар.
Ақылды жардың ішінде
Алтын айдар ұл жатар.
Ақылды жауыңнан қорықпа,
Жарымес досыңнан қорық.
Ақылды жел де ұшырмас, ұры да ұрламас.
Ақылды жеңілсе, таласа бермейді,
Ақылсыз жеңілсе, араша бермейді.
Ақылды жылдығын,
Ақылсыз күндігін ойлайды.
Ақылды жігіт атқа да қонар, таққа да қонар.
Ақылды жігіт атқа да мінер,
Таққа да мінер.
Ақылды жігіт әр істің тегін ойлайды,
Ақылсыз жігіт түсетін жемін ойлайды.
Ақылды жігіт күндей жарқырайды,
Ақылсыз жігіт күлдей бұрқырайды.
Ақылды жігіт – ойшыл,
Ақылсыз жігіт – тойшыл.
Ақылды кәрия – ағып жатқан дәрия.
Ақылды кәріден сұрама, бөріден сұра.
Ақылды кеңнен толғап ұғындырады,
Шадыр мінез шап етіп суындырады.
Ақылды көндім десе,
Ақымақ жеңдім дейді.
Ақылды көрген-білгенін айтады.
Ақылды көрген-білгенін айтады,
Ақылсыз ішкен-жегенін айтады.
Ақылды кісі аз сөйлер.
Ақылды кісі – азбайды,
Асыл бұйым тозбайды.
Ақылды кісіден кісілік үйренесің.
Ақылды кісіні аяла,
Ақымақ кісіні аяма.
Ақылды кісінің белгісі аз сөйлеп,
көп тыңдайды.
Ақылды кісінің белгісі –
Аз сөйлеп, көп тыңдайды.
Арғымақтың белгісі –
Аз оттап, көп жусайды.
Ақылды кісінің ісі де ақылды,
Біліксіз кісінің «біліксіз» деген аты да былғаныш.
Ақылды қазы да кейде аңғал шешім айтады,
Ақылсыз бала да кейде ойнап атып тигізеді.
Ақылды қария – ағын дария.
Ақылды қанша қараңғы болса да, алысты көреді,
Ақымақ ақыр заман болса да, мәз боп жүреді.
Ақылды қасыңнан қорықпа,
Жарымес досыңнан қорық.
Ақылды қомағай астына қарар,
Ақылсыз қомағай үстіне қарар.
Ақылды құл ақымақ патшадан артық.
Ақылды қыз білімге жүгірер,
Ақылсыз қыз сөзге ілігер.
Ақылды мақтанса, істі тындырар,
Ақылсыз мақтанса, аяғын сындырар.
Ақылды мың жасар,
Ақымақ бір жасар.
Ақылды ой ойлағанша,
Тентек ісін бітірер.
Ақылды ойланғанша,
Ақымақ суға кетеді.
Ақылды ойланғанша,
Тентек ісін бітіреді.
Ақылды – ойлап, түйгенін айтады,
Ақылсыз – шала-пұла білгенін айтады.
Ақылды орнымен сөйлер де, жауабын күтер.
Ақылды өзінен көреді,
Ақылсыз ағайыннан көреді.
Ақылды сөз – ауыртпалықты көтерісер ақ ниет дос.
Ақылды ұл білім іздер,
Ақылсыз ұл шылым іздер.
Ақылды үшін дүние толған тікенек,
Бассаң, кірер аяғыңа, байқа тек!
Ақылды өтірік шаршатады.
Ақылды үйленгенше,
Ақымақтың баласы ержетеді.
Ақылды ісіне сенеді,
Ақымақ күшіне сенеді.
Әңгүдік түсіне сенеді.
Ақылды істі асығып ойланбайды,
Ішегің көп жүгірсең майланбайды.
Ақылды ісіне сенеді,
Ақымақ түсіне сенеді.
Ақылдыға айтса, біледі,
Ақымаққа айтса, күледі.
Ақылдыға айтсаң, біледі,
Наданға айтсаң, күледі.
Ақылдыға бақ қонса,
Көбейтеді достарын.
Ақымаққа бақ қонса,
Күйретеді достарын.
Ақылдыға билік тисе, мінді түзейді,
Ақылсызға билік тисе, елді бұзады.
Ақылдыға жақындас,
ақылсыздан басыңды алып қаш.
Ақылдыға – жан қымбат,
Ақылсызға – мал қымбат.
Ақылдыға ишарат, ақымаққа таяқ.
Ақылдыға ишарат,
Ақымаққа тоқпақ.
Ақылдыға сөз айтсаң
Аз ойланып біледі.
Ақылсызға сөз айтсаң
Тыңдайды да күледі.
Ақылдыға сөз айтсаң,
Толыса түсер ақылы.
Ақылсызға сөз айтсаң,
Сол күйі қалар ақыры.
Ақылдыға сөз ерер,
Ақылсызға бөз ерер.
Ақылдыдан құрдасың болса,
Құдаңнан артық жоқтасар.
Ақымақтан құрдасың болса,
Кезіккен жерде боқтасар.
Ақылдыдан шыққан сөз
Аңсағанға болсын кез.
Ақылдылық жақсы атқа қалдыруды тілейді.
Ақылдымен отыру – ақымаққа жаза,
Ақымақпен отыру – ақылдыға тозақтан жаман қаза.
Ақылдыны алысым деме,
Ақылсызды жақыным деме.
Ақылдыны білім ұстамды қылады.
Ақылдыны іздегеннің өзі – нағыз ақылды,
Білімдіні іздегеннің өзі – нағыз білімді.
Ақылдының айналасы – гүлстан.
Ақылдының алды – ағып жатқан дәрия,
Ақылсыз адамның алды – қу тақыр,
шөл жазира.
Ақылдының алдымен жүр,
Ақымақтың артымен жүр.
Ақылдының белгісі –
Алтыннан келер сөздері.
Ақылсыздың белгісі –
Айтып тұрар көздері.
Ақылдының белгісі:
Байыса аспайды,
Дәрежесіне таспайды.
Ақылдының сөзі қысқа,
Айта қалса, нұсқа.
Ақылдың өлшемі – парасат.
Ақылдың өлшеуі – қалам.
Ақылдың ісі асығыспен бітпейді.
Ақылмен арыстан ұстауға болады.
Ақылменен көп елді қаратып алуға болады.
Ақылменен пішкен тон
Кем де, кең де болмайды.
Ақылсыз адам айқай келеді,
Жан-жағын жайпай келеді.
Ақылды адам жай-жай келеді,
Жан-жағын байқай келеді.
Ақылсыз адам айқайлай келеді,
Жан-жағын шайпай келеді.
Ақылды адам жай-жай келеді,
Жан-жағын байқай келеді.
Ақылсыз адам мәуесіз ағаш секілді.
Ақылсыз адам менмен келер,
Ақылды адам кеңнен келер.
Ақылсыз айтпасаң білмейді,
ашпасаң көрмейді.
Ақылсыз айтпасаң, білмес,
Ашпасаң, көрмес.
Ақылсыз ақылсызды табар.
Ақылсыз атқа мінсе,
Атасын басып кете жаздайды.
Ақылсыз атасын танымайды,
Ақымақ қатесін танымайды.
Ақылсыз – ашушаң,
Ашушаң – ақылсыз.
Ақылсыз бай ішпей-жемей мал жияды,
Ақылсыз кедей еңбек қылмай шалжияды.
Ақылсыз бас аяққа дамыл бермес.
Ақылсыз бас аяққа тыным бермейді,
Ақымақ айғыр саяққа тыным бермейді.
Ақылсыз бас, аяқты тыңда,
Ақылды болсаң, жарқылда.
Ақылсыз бас аяқтың әлегі.
Ақылсыз бас екі аяққа дамыл бермейді.
Ақылсыз басқа адырайған көз бітер,
Дуасыз ауызға сылдыраған қу сөз бітер.
Ақылсыз бастан мақұл сөз шықпас.
Ақылсыз басты қылығы танытады.
Ақылсыз достан ақылды дұшпан артық.
Ақылсыз достан мың сақтан,
Ақылсыз дұшпаннан жүз сақтан.
Ақылсыз жігіт аптығар,
Арыс жауды жеңгендей.
Айласыз келін шаптығар,
Айғыр бол деп бергендей.
Ақылсыз жігіт—ауыздықсыз ат.
Ақылсыз кісі—қос уыс қоқыс.
Ақылсыз қарт өкінішпен қартаяр,
Есті қарт қайғырмай-ақ қартаяр.
Ақылсыз ойын тәтті тұрмысты бұзар.
Ақылсыз сәнқой жігіттен
Ақылды тонды артық.
Ақылсыз сұлу ханымнан,
Ақылды, көріксіз күң артық.
Ақылмен іс қылған соң,
Болады онан кім артық.
Ақылсыз сұрақ беріп,
Ақылды жауап күтпе.
Ақылсыз топас хандардан,
Ақылы көп дана артық.
Ақылсыз төре жоқ.
Ақылсыз туыстан ақылды дұшпан артық.
Ақылсыз үлкеннен
Ақылды бала артық.
Ақылсызға қонған бақ
Түбі тесік қанар қап.
Ақылсызға төре жоқ.
Ақылсызды жұмсасаң,
Артынан өзің барасың.
Ақылсыздың биі болғанша,
Ақылдының құлы бол.
Ақылсыздың мені зор,
Тәкаппардың сені зор.
Ақылы аз деп қорсынба, пайдасы тиеді.
Ақылы азған адам өзін-өзі отқа тастайды.
Ақылы аздың азабы көп.
Ақылы аздың – ашуы көп,
Таяз судың тасуы көп.
Ақылы асқан жақсыны
«Алысым» деп ойлама;
Ақылы жоқ жаманды
«Жақыным» деп ойлама.
Ақылы асқан жақсыны «алысым» деп ойлама,
Ақылы жоқ жаманды «жақыным» деп ойлама,
Бір сынаған жаманды екінші қайтып қинама,
Ашуланса мерт қылар, жолбарыспен ойнама.
Ақылы асқанды аға тұт.
Ақылы болса, аяулы болады,
Білігі болса, бектікке таласады.
Ақылы елден артылған,
Ақылың болса, бір мақтан.
Жұрттығы жұрттан артылған
Жақының болса, бір мақтан.
Ақылы жоқ адамға
Адырайған көз бітер.
Дуасыз жоқ ауызға
Сылдыраған сөз бітер.
Ақылы жоқ азғана сөзге семірер.
Ақылы жоқ ақымақтан,
Тоқпақ ұрған бақсы артық.
Ақылы жоқ басқа адырайған көз бітеді.
Ақылы жоқ басқа адырайған көз бітеді,
дуасы жоқ ауызға сылдыраған сөз бітеді.
Ақылы жоқ жаманға ауылы, малы бұралқы.
Ақылы жоқ сұлудан,
Өңі жаман текті артық.
Ұрлап алған түйеден,
Еңбекпен тапқан ешкі артық.
Ақылы жоқ шалдан
Бесіктегі бала артық.
Қайырымы жоқ ұлыңнан,
Астыңа мінген ат артық.
Ақылы жоқтар азады,
Ойы озбырлар тозады.
Ақылы жоқтың арманы жоқ.
Ақылы жоқтың жақыны жоқ.
Ақылы көрдің – көзі көр.
Ақылы терең адамның
Аясы кең келеді.
Тамыры терең шынардың
Саясы кең келеді.
Ақылың ағаңда болса,
Құндызың жағаңда болсын.
Ақылың болса, ақылға ер,
Ақылың болмаса, нақылға ер.
Ақылың болса, арыңды сақта,
Ар, ұят керек әр уақытта.
Ақылың болса, жыр тыңда.
Ақылың болса, ойлап тап.
Ақылың болса, ұзақ жерге сапар шек.
Ақылың парасатты, жаның жайлы болса,
Достарыңның өзі іздеп табады.
Ақылыңды ұрлатпасаң, ғалым боласың.
Ақымақ адам епшіл келеді,
Ақылды адам көпшіл келеді.
Ақымақ – ақымақ емес,
Ақымақты ақымақ қылған ақымақ.
Ақымақ алдындағы астан үркіп, аштан өліпті.
Ақымақ атқа мінсе,
Атасын танымас.
Ақымақ атқа мінсе,
Атасын басып кете жаздайды.
Ақымақ атқа мінсе,
Өзін төре санайды.
Ақымақ әкесін өлтіргенменен дос болады.
Ақымақ әкімнің айналасында жарамсақтар отырады,
Ақылды әкімнің айналасында ақылды адамдар отырады.
Ақымақ бас аяқтың соры.
Ақымақ басқа үйге тойға барса,
Үйімнен мұнда жақсы екен дейді.
Ақымақ бастан ақыл шықпас,
Ақыл шықса да, мақұл шықпас.
Ақымақ болса да, серік жақсы,
Қисық болса да, жол жақсы.
Ақымақ болса қонағы,
Иесін же деп зорлайды.
Ақымақ болса туысың,
Ақы беріп, бауыр қыл.
Ақылын тауып, Алашты
Араз қылма, ауыл қыл.
Ақымақ бұзуға бар, түзеуге жоқ.
Ақымақ білмес атының арығанын,
көсе білмес жасының кәрілігін.
Ақымақ достан ақылды дұшпан артық.
Ақымақ елші екі елді бұзар.
Ақымақ естіні жерлейді,
Өз мінін көрмейді.
Ақымақ жауынды күні суға түсер.
Ақымақ жылынса, тон киместей,
Тойса, нан жеместей.
Ақымақ жігіт атанын тілдеп,
Атын мақтайды.
Атасын тілдеп,
Қатынын мақтайды.
Ақымақ күндіз шам жағады.
Ақымақ қыз анасын билейді,
Анасына билік тимейді.
Ақымақ мың батпан тасты көтереді,
Бір ауыз сөзді көтере алмайды.
Ақымақ тойынса,
Туысын танымайды.
Ақылды тойынса,
Тобасынан жаңылмайды.
Ақымақ шаппамен бауыздар,
Ақылды мақтамен бауыздар.
Ақымақ шынын айтамын деп сырын айтады.
Ақымақ ішкен-жегенін айтады,
Ақылды көрген-білгенін айтады.
Ақымаққа адырайған көз бітеді,
Дауасызға сылдыраған сөз бітеді.
Ақымаққа айла жоқ,
Айтқанменен пайда жоқ.
Ақымаққа айтқан сөз
Ағып жатқан сумен тең.
Ақылдыға айтқан сөз
Қолға қонған құспен тең.
Ақымаққа айтқан сөз
Ағып жатқан сумен тең.
Ақылдыға айтқан сөз
Қолға ұстаған тумен тең.
Ақымаққа айтқан сөз
Далаға атқан оқпен тең.
Ақымаққа айтқан сөз зая кетер.
Ақымаққа арқан көрсетсең, асылып өледі.
Ақымаққа арнап заң жазылмас.
Ақымаққа жалмаң қылма, малы бар деп,
Есекті тұлпар деме, жалы бар деп.
Ақымаққа жылтырағанның бәрі алтын көрінеді.
Ақымаққа күнде той.
Ақымаққа күнде той,
Ақылдыға күнде ой.
Ақымаққа қанша айтсаң, бірін ұқпас.
Ақымаққа таяқ.
Ақымаққа Тойтөбе жол ма!
Ақымаққа іс тапсырған,
жіптің ұшын жоғалтқанмен бір.
Ақымақпен ас ішкенше,
Ақылдымен тас көтер.
Ақымақпен астаспа
Ақылдымен қастаспа.
Ақымақпен дос болма.
Ақымақпен жараспа,
Ақылдыдан адаспа.
Ақымақпен жолдас болсаң,
Ағып суға кетерсің.
Ақылдымен жолдас болсаң,
Арманыңа жетерсің.
Ақымақпен сөйлесуге ақымақтық керек.
Ақымақта ар болмас.
Ақымақтан ары тұр, бәлесі жұғады.
Ақымақтан күшті жоқ.
Ақымақты мақтасаң, қуанады.
Ақымақты сөзге сал,
Қам дарбызды шертіп ал.
Ақымақты түсіндіргеннен,
Өлікті тірілту оңай болады.
Ақымақты үйрету, өлгенді тірілту.
Ақымақтық аңқаулықпен дос,
Жаңғалақтық жалқаулықпен дос.
Ақымақтың айтқаны келмейді,
Сандырағы келеді.
Ақымақтың ақылы білегінде,
Ақылдының ақылы жүрегінде.
Ақымақтың ақылы
Түстен кейін кіреді.
Ақымақтың ақылы түстен кейін кіреді,
Ырысы қайтқанның иті ұры кеткен соң үреді.
Ақымақтың ақырына бақ,
Тентектің мақұлына бақ.
Ақымақтың ала-құласы болмайды.
Ақымақтың алды, арты болмайды.
Ақымақтың атқан оғы ауға тимейді, тауға тиеді.
Ақымақтың аты шықса,
Әр төбеде бір із қалдырар.
Ақымақтың әңгімесін тыңдағанша,
Зынданда жатқан жақсы.
Ақымақтың достығы,
Шекпенің жыртылып, шенің алынғанша,
Немесе асың таусылып, атың арығанша.
Ақымақтың досы көп.
Ақымақтың жетпіс қателігін кешіруге болса да,
Ақылдының бір қателігін кешіруге болмайды.
Ақымақтың қолы ұзын болар.
Ақымақтың мал табуға кемі жоқ,
Ақылдының мал табуға себі жоқ.
Ақымақтың оғы аңға тимейді, тауға тиеді.
Ақымақтың өзі білмес, басқаны көзге ілмес.
Ақымақтың сөзі ақау татыр.
Ақымақтың сөзін ақылменен тыңда.
Ақымақтың тізгіні – құлағы,
Ақылдының тізгіні – көңілі.
Ақымақтың тізгіні –
Құлағында болады.
Ақылдының тізгіні –
Кеудесінде болады.
Ақымақтың үлкен-кішісі болмайды.
Ақырлас аттың мінезі жұғады.
Ақылды ердің әдебі жұғады.
Алаяқтан ақылшың болмасын,
Кеңірдегі зордан бақыршың болмасын.
Алған қатын ақылды, ізгі болса,
Ол, әрине, жан болар;
Ақымақ, жауыз болса,
Көр жұмысқа жар болар.
Алған қатын ақылды, ізгі болса,
Ол еріне жан болар.
Ақымақ, жауыз болса,
Құр жұмысқа жар болар.
Алғыр жігіт ақылына қарай іс қылар,
Олақ жігіт оңай жұмысты күш қылар.
Алданудан сақтану – ақылдылық.
Алдау – зұлымдық, алдану – ақымақтық.
Алды-артыңды абайла,
Ақыл артық қалайда.
Алла жаққан шырақты
Ақымақ үрлеп сөндірмес.
Алла салған отты
Ақымақ өшіре алмас.
Алма ағаш жемісімен тәтті,
Сүйгенің ақыл, жұмысымен тәтті.
Алпыс атың болғанша,
Ақылды қатының болсын.
Алпыстан асқан атаңнан ақыл сұрама.
Алтын алма, ақыл ал.
Алтын алма, ақыл ал,
Алтын ақыл таппайды,
Ақыл алтын табады.
Алтын-күміс тастан шығар,
Ақыл мен ой жастан шығар.
Алтын тастан шығады,
Ақыл жастан шығады.
Алтынды дат баспайды,
Ақылдыдан бақ қашпайды.
Алтыннан қымбат сөз айтсаң,
ақымақ құлақ салмайды.
Алып – майданда,
Дана – тірлікте.
Алпыс нарың болғанша,
Ақылды жарың болсын.
Алпыста ақылшың болса,
Басыңа дау қонбайды.
Алысқа кеткеннен ақыл сұрама.
Алыстағыны – ақыл болжар,
Жақындағыны – пақыр болжар.
Аңқау бөрі қой үркітеді,
Ақылсыз адам ел үркітеді.
Арғымақ ат жақсы шаппаса да,
Жаман ат шаба алмайды баптаса да.
Ақымаққа айтқан сөзің ағып кетер,
Өзін тігіп сыртынан қаптаса да.
Арғымақ болса мінгенің,
Алыс жер жақын емес пе?
Ақылды болса сүйгенің
Аласың жақын емес пе?
Арғымақты жаманның қолына бергенше,
Ақылды ердің жолына бер.
Арғымақтығыңды білгің келсе,
Ат баптаған ауылға бар.
«Құлыныңды көрмедік» деп,
Сипамай қоймас жалыңды.
Ақылдылығыңды білгің келсе,
Азамат өсірген ауылға бар,
«Атаңмен астас болмадық» деп,
Сындыра қоймас сағыңды.
Арзымасқа ақылыңды тауыспа.
Арттағыны қозғау – ағалық,
Алдағыны болжау – даналық.
Артық кетсе, түйсік түзер хал-жайды,
Ел бүлінсе, білім түзеп талдайды.
Арық атқа тұз берме,
Ақылсызға қыз берме.
Арықтың сорпасында дәм болмайды,
Ақылсыздың сөзінде мән болмайды.
Ас тасыса, көбігі төгілер,
Ашу тасыса, ақылы төгілер.
Ас тасыса, қатық төгілер,
Ашу тасыса, ақыл төгілер.
Ас тасыса, қатығы төгілер,
Ер тасыса, ақылы төгілер.
Аса пысық болсаң, дарға асыларсың,
Аса жасық болсаң, аяққа басыларсың.
Жұрттың жуан ортасы болсаң,
Ақылыңды асырарсың.
Аса ұзын – ақымақ,
Аса қысқа – арамза.
Асқар таусыз жер жетім,
Асыл ойсыз ел жетім.
Асығыстық пен ашудан ақыл күңгірт тартар.
Асыққан – ақылдының ісі емес,
Жүгіргеннің ішегі көгермейді.
Асыққан ісін бітірмес,
Ақылды ер атын жетермес.
Асыққан ісін бітірмес,
ақылды жігіт атын жітірмес.
Асыл – тастан,
Ақыл – жастан.
Ат сатсаң, ауылыңмен ақылдас.
Ат сатсаң, ауылыңмен ақылдас,
Аулың болмаса, бөркіңмен ақылдас.
Ат тай-құнаннан,
Ақыл жас ұланнан.
Ата-ананың ақылы
Сайрап жатқан жолмен тең.
Ақылдының ақылы
Сарқылмайтын көлмен тең.
Ата-ананың сөзі –
Айдын жолдың өзі.
Ақылдының сөзі –
Ақ дарияның өзі.
Ата баулыған бала епті,
Ана баулыған бала есті.
Аталар сөзі – ақылдың арқауы.
Аталар сөзі – ақылдың көзі
Аталы сөз – ақылға көз.
Атасыз ұл ақылға жарымас,
Анасыз қыз жасауға жарымас.
Аты жүйрік алдын байқайды,
Ақылы жүйрік арын байқайды.
Аузына келгенін сөйлеу – ақымақтың ісі.
Алдына келгенін жеу – айуанның ісі.
Аулақтама, еңбектен сен шошыма,
Еңбекте әркез мерей, ақыл, досың да.
Аш ақылмен тоқ болмайды.
Аштың ақылы астан әрі аспайды.
Аштың ақылы тамағында,
Жаяудың ақылы табанында.
Аштың ақылы тамағында,
Ұйықтамағанның ақылы қабағында.
Ашу ажыратады,
Ақыл жадыратады.
Ашу алда, ақыл соңда.
Ашу алдында, ақыл соңында.
Ашу ақылды өшірер,
Сабыр сананы өсірер.
Ашу – ақылдының дұшпаны,
Нәпсі – иманның дұшпаны.
Ашу ақылмен өш,
Ақылсыз жақынмен өш.
Ашу алдан, ақыл соңынан.
Ашу арындайды,
Ақыл аяңдайды.
Ашу асыққанда ақыл басу айтар.
Ашу асып жүрген жерде,
Ақыл қашып жүреді.
Ашу – дұшпан,
Ақыл – дос.
Ашу – дұшпан, ақыл – дос,
Ақылыңа ақыл қос.
Ашу – кәпір, ақыл – дос,
Ақылыңа ақыл қос.
Ашу келсе, ақыл кетер,
Ақылдыны ақымақ етер.
Ашу келсе, ақыл кетер,
Ашудан ақыл көп болса,
Ашу не етер.
Ашу қысса, ақылың ғайып болады.
Ашу – пышақ,
Ақыл – таяқ.
Ашу – пышақ,
Ақыл – таяқ,
Біреуге пышақ, екеуге таяқ.
Ашу – садақ,
Ақыл – таяқ.
Ашу сиықты бұзады,
Ақыл биікті бұзады.
Ашу – сөздің бұлты,
Ақыл – сөздің кілті.
Ашу тұрған жерде ақыл тұрмас.
Ашу түбі – кейіс,
Ақыл түбі – кеніш.
Ашу – шабыстырады,
Ақыл – табыстырады.
Ашу-ыза – ақымақтың белгісі.
Ашуды жеңсең, ақыл толады.
Ашулы басқа ақыл тұрмайды.
Ашулыда ақыл болмас,
Ақыл көп болса, ашу нетер.
Ашулыда ақыл болмас,
Ақымақта мақұл болмас.
Ашумен зорлама,
Ақылмен қорла.
Ашуменен іс қылсаң, қалдырады ұятқа,
Ақылменен іс қылсаң, жеткізеді мұратқа.
Ашуы көп болса, ақылы кетер,
Ақылы көп болса, ашу не етер.
Ашуыңа ақыл сал,
Ашуыңды қайтып ал.
Ашық әйелден ақымақ жігіт дәметеді.
Ащы айтсаң да, әділ айтқан кезіңде,
Ақылдылар шамданбайды сөзіңе.
maqal-matel.kz