А

Абайлап сөйле сөзіңді,
Қабырғаның да құлағы бар.
***
Абылайдың асында жорғаламағанда,
Атаңның басында жорғалаймысың!
***
Ағайын барында,
Аузыңды жалайды,
Жоғыңда желкеңнен қарайды.
***
Ағайынға кәдірім жоқ,
Бетімді көреді.
Әйеліме кәдірім жоқ,
Етімді көреді.
***
Ағайынға қадірім жоқ—бетімді көреді,
Қатынға қадірім жоқ—етімді көреді.
***
Ағайында өкпе бар да, кек жоқ.
***
Ағайынды үшеудің
Қолқа, бауыр, жаны бар.
Ағайынды екеудің
Өкпе, бауыр, жалы бар,
Жалғыздың шығар-шықпас жаны бар.
***
Ағайынның аразы ауыздың сасығыменен бірдей.
***
Ағаш басына жел тиер,
Көрікті кісіге сөз ерер.
***
Ағаштың басын құрт жейді.
***
Адал ақынның ауызы бал,
Арамза ақынның ауызы дал.
***
Адам адамға — аманат,
Дидар көрісу — ғанибет.
***
Адам — адамға қонақ,
Жан — денеге қонақ.
***
Адам адамға мейман,
Жан кеудеге мейман.
***
Адам баласы үрілген мес сияқты,
Аузын ашса, босап қоя береді.
***
Адам бастан қартаяды,
Қартайған соң мал таяды.
***
Адам бастан тозады,
Ат тұяқтан тозады.
***
Адам басы — Алланың добы.
***
Адам болар жігіттің етек-жеңі кең болар,
Қошқар болар қозының мұрын жағы дөң келер.
***
Адам болатын баланы сөзінен біл,
Ат болатын құлынды көзінен біл.
***
Адам болатын баланың сөзіне қара,
Ат болатын құлынның көзіне қара.
***
Адам — гауһар, қолы — гүл.
***
Адам денесінде қолдан басқа арам жоқ.
***
Адам көңілден азады, тілден жазады.
***
Адам — қарынның құлы.
***
Адам құлақтан азады,
Ат тұяқтан азады.
***
Адам құлақтан азады, көңілден семіреді.
***
Адам құлақтан азады,
Қаңқудан тозады.
***
Адам өз қолын өзі кеспейді.
***
Адам тілі тас жарады,
Тас жармаса, бас жарады.
***
Адам тілінен байланар,
Ат басынан байланар.
***
Адам тілінен жазады.
***
Адам тілінен,
Ат аяғынан жазады.
***
Адам ішіп тоймайды,
К.т ойнассыз болмайды.
***
Адамға арақ ас болмас,
Ішкен адамда бас болмас.
***
Адамға екі нәрсе тірек тегі:
Бірі — тіл, бірі — ділің жүректегі.
***
Адамға тілінен, сиырға мүйізінен.
***
Адамды асырасаң,
Аузы-мұрның қан болар.
Айуан асырасаң,
Аузы-мұрның май болар.
***
Адамды қабағынан,
Аспазды тамағынан таниды.
***
Адамды тұрар адам қып
Ақ жүрек, кең адалдық.
***
Адамнан сұрағанның екі көзі шығады,
Алладан сұрағанның екі бүйірі шығады.
***
Адамнан сұрасаң,
Екі көзің шығады.
Алладан сұрасаң,
Екі бүйірің шығады.
***
Адамның басы — Алланың добы.
***
Адамның басы — Құдайдың тасы.
***
Адамның бір жақсысы көзінен,
Бір жаманы сөзінен білінеді.
***
Адамның жаманы—өз аузына ие болмағаны.
***
Адамның жаманын бақсаң,
аузы-мұрныңды қан етер,
Малдың жаманын бақсаң,
аузы-мұрныңды май етер.
***
Адамның жуасын
Аяққа басады.
Аттың жуасын
Ұры мініп қашады.
***
Адамның жүзіне қарама, сөзіне қара.
***
Адамның көзі алдында, міні артында.
***
Адамның көзі — таразы.
***
Адамның қолы — гүл,
Маңдайдағы тері — нұр.
***
Адамның ұяты бетінде,
Адамгершілігі ниетінде.
***
Адасқанда, жұлдыз айдай,
Қарын ашқанда, көже майдай.
***
Ажалды киіктің аяғы тыныш таппайды.
***
Аз ассаң, аз пысады,
Көп ассаң, көп пысады,
Бисмилла кө…н қысады.
***
Аз беремін дегеннің
Көп бергенін көргенмін.
Көптің тілін алмағанның
Аузын қойдай кергенін көргенмін.
***
Азамат ердің ішінде ат басындай шер өсер.
***
Азат басың болсын құл.
***
Азат басың болсын құл,
қолдан келмес іске ұмтыл.
***
Азған денеге ауру үйір.
***
Азу тісі ақсиған,
Ат басына күн туар.
Сұлу мұртын ширатқан,
Ер басына күн туар.
***
Азу тісі қаладай,
Жабуы жамшыдай,
Құйырығы қамшыдай,
Бура сойған не сұмдық!
***
Азымтал болса, атың—жау,
Тіл алмаса, қатын—жау,
Ұрысқақ болса, ұлың—жау,
Керіскек болса, келін—жау,
Қылықсыз болса, қызың—жау.
***
Ай-айдың аты басқа,
Аяқты малдың өрісі басқа.
***
Ай десе — аузы,
Күн десе — көзі.
***
Ай десе — аузы бар,
күн десе — көзі бар.
***
Ай толса, қолмен көрсетпес болар.
***
Айбалта тәнді жаралар,
Бейпіл сөз жанды жаралар.
***
Айға бойымыз жетсе,
Күнге қолымыз жетеді.
***
Айғақтың тазасы күмәнмен мойынға салады.
***
Айғырмен ойнаған ат арқасын алдырар,
Қаршығамен ойнаған қаз қанатын шалдырар.
***
Айғырмен ойнаған тай
Арқасын алдырар.
***
Айдаболдың асында шаппағанда,
Әкеңнің басында шабасың ба?
***
Айдапсалдың малы өспес,
Таз кісінің шашы өспес.
***
Айдаһардың аузынан қалсаң,
Жыланның шаққанына қуанарсың.
***
Айдындағы аққуды
Ақылды мерген атпайды.
Ақ еркесін айдынның
Атуға қолы батпайды.
***
Айқай, көкірек!
Не демейді сұм жүрек.
***
Айқайлайтын жерде ауыз ашпау айып.
***
Айла білген кісілер
Көзіңді байлап алдайды.
***
Айсыз түнде аспан қараңғы,
Ақылсыз бас қараңғы.
***
Айт сөзді ұққанға,
Айтып-айтпа құлағына мақта тыққанға.
***
Айта берсең сөздерді,
балшық басар көздерді.
***
Айтар сөзге тұшынғаның—
Ноқтаға басты ұсынғаның.
***
Айтарың болмаса, ауыз ашпаған айып емес.
***
Айтқанның аузы жаман,
Жылағанның көзі жаман.
***
Айтпас жерде аузыңды жап.
***
Айтпас жерде аузыңды тый,
Қышынбас жерде қолыңды тый.
***
Айтпас жерде тіліңді тарт,
атпас жерде қолынды тарт.
***
Айтпас жерде тіліңді тарт,
Ашуың келсе, қолың тарт.
***
Айтпаса, жүректен кетеді,
Тартпаса, білектен кетеді.
***
Айтса болар ұққанға,
Айтып-айтпай немене
Құлағына мақта тыққанға.
***
Айтса болар, ақылды алып ұққанға,
Айтып-айтпай немене,
Екі құлағын мақтамен тыққанға.
***
Айтылмаған сөздерің саф алтындай,
Тістен шықса, қалар бақыр қалпында-ай.
***
Айтып-айтпай немене,
Құлағына мақта тыққанға.
***
Айхай, көкірек, не демейді сұм жүрек!
***
Айыбы бардың тізесі қалтырайды.
***
Айында келгенге аяқ,
Күнінде келгенге таяқ.
***
Айырылған болсаң еліңнен,
Қуатың кетер беліңнен.
***
Айырылғанды атты мен жаяу да ұрады,
Қосылғанға қол қусырып тұрады.
***
Айырылма үйіріңнен,
Айырылсаң үйіріңнен,
Екі қолың кетпес бүйіріңнен.
***
Айырылма, жұртым, үйіріңнен,
Айырылсаң үйіріңнен,
Екі қолың кетпес бүйіріңнен.
***
Ақ айраның болмаса,
Тілге ақ бозың болсын.
***
Ақ білектің күшімен,
Ақ найзаның ұшымен.
***
Ақ болсаң, ант ішпе,
Айрандай жұғады бойыңа.
***
Ақ Еділдің өзі болмасақ та, бұлағымыз.
Ақылды бастың өзі болмасақ та, құлағымыз.
***
Ақ — көздің құрты.
***
Ақ көт, қара көт суға түскенде мәлім болар.
***
Ақ қошқар бүгін сойылар,
Алдыңа басы қойылар,
Ашыққан қарын тойынар.
***
Ақ қоян алдырмайды өрде болса,
Ақсақал бас мүжиді төрде болса.
***
Ақ түйенің қарны жарылған деген осы.
***
Ақ ұнның наны ақ түйенің шабына піседі.
***
Аққуда сүт жоқ,
Жылқыда өт жоқ.
***
Ақпа құлаққа айтсаң, ағып кетер,
Құйма құлаққа айтсаң, құйып алар.
***
Ақпа құлаққа сөз айтсаң, ағып кетеді,
Құйма құлаққа сөз айтсаң, қағып алады.
***
Ақпа құлаққа айтқан сөз ағып кетеді,
Құйма құлаққа айтқан сөзді құйып кетеді.
***
Ақпа құлаққа айтылған сөз
Сиырдың мүйізіне лақтырылған дәнмен тең.
***
Ақсақ десе, өзіме тиеді,
Соқыр десе, көзіме тиеді.
***
Ақсақ қой жатып семіреді.
***
Ақсақ қойдың аузына
Жел айдаған қаңбақ түсер.
***
Ақсақ түйенің аузына
Жел айдаған қаңбақ түсер.
***
Ақсақтың аяғы жетпесе де таяғы жетеді.
***
Ақтаған тарың таусылар,
Ақиған көзің басылар.
***
Ақша ақылды адамның да көзін тұндырады,
Ашкөздік ұшқан құсты да торға түсіреді.
***
Ақша болса алақанда сауда қайнайды.
***
Ақша қарда көп жүрсең,
Көзің бір күн қарығар.
Ағайыннан шет жүрсең,
Көңілің бір күн тарығар.
***
Ақша қарда көп жүрсең,
Көзің бір күн қарығар.
Алыс жерде көп жүрсең,
Көңілің бір күн тарығар.
***
Ақшада көз жоқ.
***
Ақшалының қолы ойнар,
Ақшасыздың көзі ойнар.
***
Ақшасы бардың өзі ойнар,
Ақшасыздың көзі ойнар.
***
Ақшасыздың қолы келте,
Жалқаулардың тоны келте.
***
Ақыл айт ұққанға, айтып-айтпай не керек,
құлағына мақта тыққанға.
***
Ақыл алты басты,
Нәпсі жеті басты.
***
Ақыл ауыздан, мерей көзден.
***
Ақыл – бастан,
Асыл – тастан.
***
Ақыл бастан шығады,
асыл тастан шығады.
***
Ақыл бастайды,
Аяқ тастайды.
***
Ақыл көркі — тіл,
Тілдің көркі — сөз,
Адам көркі — жүз,
Жүздің көркі — көз.
***
Ақыл мидан, нақыл биден.
***
Ақыл надан басқа кірмейді,
Темір шеге тасқа кірмейді.
***
Ақыл — сөзде,
Мейір — көзде.
***
Ақыл таптым аяққа,
Не айтамын қазаққа.
***
Ақылды адамның тілін алсаң,
Хош иісті гүлін аласың.
***
Ақылды азаматтың: қолы — қару,
Басы — сандық, тілі — кілт.
***
Ақылды ақпа құлаққа айтпа,
Құйма құлаққа айт.
***
Ақылды әйел — ерінің өлең жазған хатирасы.
Ақылсыз әйел — ерінің басын ауыртар сақинасы.
***
Ақылды әйел – тірек,
сұлу әйел – жүрек.
Кербез әйел – есер,
Шәйпау әйел – кесел.
***
Ақылды ердің көзін ақша байлайды,
Қыл тұзақта құс құлқынын ойлайды.
***
Ақылды мақтанса, істі тындырар,
Ақылсыз мақтанса, аяғын сындырар.
***
Ақылды үшін дүние толған тікенек,
Бассаң, кірер аяғыңа, байқа тек!
***
Ақылды істі асығып ойланбайды,
Ішегің көп жүгірсең майланбайды.
***
Ақылдының белгісі—
Алтыннан келер сөздері.
Ақылсыздың белгісі—
Айтып тұрар көздері.
***
Ақылсыз бас аяққа тыным бермейді,
Ақымақ айғыр саяққа тыным бермейді.
***
Ақылсыз бас, аяқты тыңда,
Ақылды болсаң, жарқылда.
***
Ақылсыз бас аяққа дамыл бермес.
***
Ақылсыз бас аяққа тыным бермейді,
ақымақ айғыр саяққа тыным бермейді.
***
Ақылсыз бас аяқтың әлегі.
***
Ақылсыз бас екі аяққа дамыл бермейді.
***
Ақылсыз басқа адырайған көз бітер,
Дуасыз ауызға сылдыраған қу сөз бітер.
***
Ақылсыз бастан мақұл сөз шықпас.
***
Ақылсыз басты қылығы танытады.
***
Ақылы жоқ адамға
Адырайған көз бітер.
Дуасыз жоқ ауызға
Сылдыраған сөз бітер.
***
Ақылы жоқ басқа адырайған көз бітеді.
***
Ақылы жоқ басқа адырайған көз бітеді,
дуасы жоқ ауызға сылдыраған сөз бітеді.
***
Ақылы көрдің—көзі көр.
***
Ақымақ бас аяқтың соры.
***
Ақымақ бастан ақыл шықпас,
Ақыл шықса да, мақұл шықпас.
***
Ақымаққа адырайған көз бітеді,
Дауасызға сылдыраған сөз бітеді.
***
Ақымаққа айтқан сөз
Ағып жатқан сумен тең.
Ақылдыға айтқан сөз
Қолға қонған құспен тең.
***
Ақымаққа айтқан сөз
Ағып жатқан сумен тең.
Ақылдыға айтқан сөз
Қолға ұстаған тумен тең.
***
Ақымақтың ақылы білегінде,
Ақылдының ақылы жүрегінде.
***
Ақымақтың қолы ұзын болар.
***
Ақымақтың тізгіні –
Құлағында болады.
Ақылдының тізгіні –
Кеудесінде болады.
***
Ақын тілді келеді,
Ат тұяқты келеді.
***
Ақын — ұлттың жүрегі,
Шешен — көптің тірегі,
Батыр — көптің білегі.
***
Ал балық, аузына сал балық.
***
Ала айғырдан ала аяқ тумаса да, тұтас аяқ туады.
***
Ала айғырдан ала аяқ тумаса да, ала тұяқ туады.
***
Ала ат мінгеннің көзі тыныш,
Шұбар қатын алғанның көңілі тыныш.
***
Алакөздік шел басқан көз секілді.
***
Алақаннан жем жеген құс алысқа ұшпайды.
***
Алақанның аясымен күннің бетін жауып болмайды.
***
Аларманның бетіне қарама,
Алар малдың бетіне қара.
***
Алаяқтан ақылшың болмасын,
Кеңірдегі зордан бақыршың болмасын.
***
Алған борыш жаман,
Соның бәрінен де қабағын түйіп берген
бір аяқ ас жаман.
***
Алғаның жақсы болса — абыройыңның тұрағы,
Атың жақсы болса — дүниенің пырағы.
Балаң жақсы болса — екі көздің шам-шырағы!
***
Алғаның жаман болса, көңілің жарым.
Атың жаман болса, талар қарың.
***
Алғаның жаман жолықса,
Тез ағартар шашыңды.
***
Алдыңа ас қойдым,
Екі қолыңды бос қойдым.
***
Алдыңа ас қойдым,
Қолыңды бос қойдым.
***
Алдыңа келсе, атаңның құнын кеш,
Ұсынған мойынды кісі кеспес.
***
Алладан сұрағанның екі бүйірі шығар,
Адамнан сұрағанның екі көзі шығар.
***
Алланың алдында арамтамақтың қолы дірілдейді.
***
Алма қасында аузыңды тый.
***
Алма піс, аузыма түс.
***
Алмасың болса—мойным бар,
Асылың болса—қойным бар.
***
Алпыс екі тамырың беліңде болсын.
***
Алпыста ақылшың болса,
Басыңа дау қонбайды.
***
Алтау ала болса, ауыздағы кетеді,
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
***
Алтау ала болса, ауыздағы кетеді,
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді,
Күні келген уақытта жігіт аттай желеді.
***
Алты ай жаздай мен міндім қайыққа,
Не жазығым бар екен осы аяққа.
***
Алты ауызды қазақ.
***
Алты бақан, ала ауыз.
***
Алтыда тісім түсті,
Алпыста ағайынға ісім түсті.
***
Алтын балдақ –
Қол сәні,
Әшекей, кесте –
Тон сәні.
***
Алтын басты әйелден
Бақыр басты еркек артық.
***
Алтын басты қатыннан
Бақыр басты ер артық.
***
Алтын басы еңкейсе,
Боқты көті теңкейеді.
***
Алтын басың аман болса,
Алтын табақтан су ішерсің.
***
Алтын белдік—бел сәні,
Алтын жиһаз—ел сәні.
***
Алтын белдік – бел сәні,
Асы жігіт – ел сәні.
***
Алтын қолда барда қадірі жоқ.
***
Алтын сырға құлақты ауыртады,
Алтындаған етік аяқты ауыртады.
***
Алтын тонды шенің болғанша,
Алақандай жерің болсын.
***
Алтын тыққан жерді белден қаз.
***
Алтыннан қымбат сөз айтсаң,
ақымақ құлақ салмайды.
***
Алтынның қолда барда қадірі бар ма.
***
Алуа же, тары же,
Тояды қарын бәріне.
***
Алуа дегенмен ауыз тұшымас.
***
Алымсыз басқа білім жұқпас.
***
«Алыс» деме, жүріп кетсең, жетер ерсің,
«Ауыр» деме, иыққа алсаң, көтерерсің.
***
Алысқа шабар айғырды,
Сағағынан байқарсың.
Жеміс салар ағашты,
Сабағынан байқарсың.
Ықыласын жақсының,
Қабағынан байқарсың.
***
Алысқан жауға арқаңды көрсетпе.
***
Алыс-беріс қолынан,
Шығарып қояр жолынан.
***
Аман болса бұл басым,
Тағы шығар бұл шашым.
***
Ана алақанының аясы –
Ақ шынардың саясы.
***
Ана жүрегі өмір тілегі.
***
Ананың бір қолы бесікті,
бір қолы дүниені тербетеді.
***
Ананың сүті—бал,
Баланың тілі—бал.
***
Анаң бір қолымен ұрар,
Бір қолымен сылар.
***
Аналы баланың өзі артық,
Анасыз баланың көзі артық.
***
Аналы баланың өзі тоқ,
анасыз баланың көзі тоқ.
***
Ананың алақаны—балаға аялы қоныс.
***
Аң—көздің құрты.
***
Аңғал батыр алдырады –
Аяғынан шалдырады.
***
Аңғырт аузындағысын алдырар,
Аңқау абайсызда шылдырар.
***
Аңдамаған азап, аяғыңа тұзақ.
***
Аптада бір суға түспесең,
Тәніңді кір басады.
Аптада бір досыңмен сырласпасаң,
Жаныңды кір басады.
***
Арасында мұрын болмаса,
екі көз бірін-бірі шұқыр еді.
***
Арба иесі көпшіктер,
Кигіз иесі білектер.
***
Арба иесі – күпшек,
Киіз иесі – білек.
***
Арғымақ ат жабы болмайды,
Жалы кетіп арыса да.
Назары аштың көзі болмайды,
Бақ пен Қыдыр дарыса да.
***
Арғымақ ат жабы болмайды,
Жалы кетіп арыса да.
Назары аштың көзі тоймайды,
Бақ пен Қыдыр дарыса да.
***
Арғымақ атқа – алтын қасты ер керек:
Арқалап отын тасыған,
Арқасы терге сасыған.
***
Арғымақ атқа алтын тасты ер керек.
Ажарлы әйелге алтын басты ер керек.
***
Арғымақ атта сын болмас,
Қиған қамыс құлақсыз.
Азаматта сын болмас,
Арты болса тұяқсыз.
***
Арғымақ жабы болмайды,
Жалы кетіп арыса да.
Назары аштың көзі тоймайды,
Бақ пен Қыдыр дарыса да.
***
Арғымақ көркем көрінер,
Өкпе, бауыр, жалымен,
Ер жігіт көркем көрінер,
Өріс толы малымен.
***
Арғымақ мойнын оқ тесер,
Азамат мойнын жоқ кесер.
***
Арғымақ, сені сақтадым –
Құлағың сенің серек деп.
Азамат, сені сақтадым,
Бір күніме керек деп.
***
Арғымақтан жал кетсе,
Қарға адым жер мұң болар.
Қара көзден нұр тайса,
Жарық күнің түн болар.
***
Арғымақты жаманның қолына бергенше,
Ақылды ердің жолына бер.
***
Арғымақтың алымы аяқ алысынан танылады.
***
Арғымақтың тұяғы
Тасты басса, кетілер,
Сазды басса, жетілер.
***
Арзанның жілігі татымайды.
***
Арзымасқа алдырма,
Аяғыңнан шалдырма.
Арзымасқа алдырып,
Аяғыңнан шалдырып,
Атаңды ұятқа қалдырма.
***
Арқа еті арша,
Борбай еті борша болды.
***
Арқалап отын тасыған,
арқасы терге сасыған.
***
Арқасы бүтін ат семіз.
***
Арқасы бүтін атқа арықтық жоқ,
Борышсыз жігітке кедейлік жоқ.
***
Арқасы сау атқа арықшылық жоқ.
***
Арқасына ер батқан ат аяңшыл келеді.
***
Арсыздың беті—қансыз.
***
Арсыздың сөзінде тұрақ жоқ,
Көзі бар да, құлақ жоқ.
***
Артық жесең, аузың күйеді,
Деңгел жесең, денең сүйеді.
***
Артық қайрат жанға қас,
Артық қиял миға қас.
***
Артық өнер бас жояды.
***
Артық олжа—басқа еңбек.
***
Артық пайда бас жарады.
***
Арықтағанның күші бар,
Семізде көптің көзі бар.
***
Арықты мінгенше аяғыңа мін.
***
Арыған ат шұқанақ санайды,
Ашыққан ат қолыңды жалайды,
Жараған ат көзіңе қарайды.
***
Арық қойда төстік жоқ.
***
Арық малды асырасаң,
Аузы-мұрныңды май етер.
***
Арық малды асырасаң,
Аузы-мұрның май болар.
Жаман кісіні асырасаң,
Аузы-мұрның қан болар.
***
Арық малды асырасаң,
Аузы-мұрның май етер.
Жауыз адам асырасаң,
Аузы-мұрның қан етер.
***
Арық малды асырасаң,
Аузы-мұрның май қылады.
Арық адамды асырасаң,
Аузыңды ұрып, қан қылады.
***
Арық малды асырасаң,
Ауыз-мұрныңды май етер.
Арық кісіні асырасаң,
Ауыз-мұрныңды қан етер.
***
Арық пен семіздің бауыры бірдей,
Жақсы мен жаманның жаны бірдей.
***
Артық сөз ойға зиян,
Артық ас бойға зиян.
***
Арыстан айға шабамын деп,
Артқы аяғы мерт болды.
***
Арыстан айға шапса,
Артқы аяғы сынады.
***
Арыстан ақырса, ат аяғы қалтырайды.
***
Арыстан ауыздағысын алдырмас.
***
Арыстан тісін «мамықтай жұмсақ» деме.
***
Арыстанда бір жігіттің күші,
Қырық жігіттің жүрегі бар.
***
Арыстанда қырық кісінің күші бар,
Бір кісінің жүрегі бар.
***
Арыстанды тырнағынан танимын,
Көк есекті құлағынан танимын.
***
Арыстанды тырнағынан танимын,
Көк есекті тұяғынан танимын.
***
Арыстанның белгісі —
артына қайырылып ақырмайды,
қас батырдың белгісі —
қос өкпеден оқ тисе,
дұшпанына сыр беріп бақырмайды.
***
Арыстанның құйрығы болғанша,
Арлан иттің басы бол.
***
Арыстанның құйрығы болғанша,
Әтештің айдары бол.
***
Арыстанның ойынынан түлкінің мойны үзілер.
***
Арыстанның ойнынан
Түлкінің мойны үзіледі.
***
Арықты мінгенше, аяғыңа мін.
***
Арықтың жілігі татымас.
***
Ас біреудікі болғанмен,
Асқазан өзіңдікі.
***
Ас иесінің әлі біледі,
Асатушының қолы біледі.
***
Аса қу болсаң,
Алқымыңнан асыласың.
Аса ынжық болсаң,
Аяққа басыласың.
***
Асауды артынан шапқа түртсең,
Аузы-басыңды қан қылар.
***
Асауды шапқа түртпе,
Жуасты келемеж етпе.
***
Асқабақпен семірген малың құрсын,
Жөмелекпен ұзарған шашың құрсын.
***
Асқар тауға жарасар, басындағы обасы,
айдын көлге жарасар, сылдырлаған қоғасы,
ер жігітке жарасар, қолындағы найзасы.
***
Аспа, асқан жетер басқа.
***
Аспаздың қарыны
Асқанына тояды.
***
Аспанға бұлт үйірілсе, жауын көп.
Басыңа бұлт үйірілсе, жауың көп.
***
Аспанға қарай оқ атпа,
Өзіңнің түсер басыңа.
***
Аспандағы айдан не пайда,
Жылынуға қолың жетпесе,
Хиуадағы ханнан не пайда,
Барсаң арызың өтпесе.
***
Аспандағы сұңқардан
Қолдағы тұрымтай артық.
***
Аспандағы тырнаны ұстаймын деп,
Қолыңдағы шымшығыңнан айырылма.
***
Астыңда дөненің болғанша,
Қолыңда өнерің болсын.
***
Асы құлақ, сау бас,
Басың сауда аулақ қаш.
***
Асық ойнаған азар,
Доп ойнаған тозар.
Бәрінен де қой жайып,
Көтен жеген озар.
***
Асық ойнаған азар,
Доп ойнаған тозар.
Бәрінен де қой бағып,
Көтен майын жеген озар.
***
Асыққанның аяғы етегіне оралады.
***
Асықпа қарға,
Түсерсің қолға.
***
Асықтың етін
Аштан өлсең де жеме,
Тобықтың етін,
Тойып отырсаң да тастама.
***
Асыл құс аяғынан ілігер.
***
Асылсаң, биік дарға асыл,
Аяғың жерге тимесін.
***
Асыранды күшік
Аузыңды жалайды.
***
Ат алсаң бойы менен басын ал,
Қатын алсаң, көзі менен қасын ал.
***
Ат ариды, тон тозады,
Уақытында аянбаған
Алысқа қолын созады.
Атамай алғанның
Біреуге арқасы тозады.
***
Ат арқасына ер батса, аяңшыл болады.
***
Ат аттан қалса, құлағын кеседі,
Байтал байталдан қалса, шұнағын кеседі.
***
Ат аяғы ақсауық,
Ақын тілі қақсауық.
***
Ат аяғын тағалар.
***
Ат аяғын тай басар.
***
Ат аяғынан семірер,
Адам құлағынан семірер.
***
Ат арқасына ер батса,
Аяңшыл болады.
Ерге жаттың тізесі батса,
Ағайыншыл болады.
***
Ат басына күн туса, ауыздығымен су ішер,
ер басына күн туса, етігімен су кешер.
***
Ат басына күн туса,
Айыл, тұрман садаға;
Ер басына күн туса,
Бастан құлақ садаға.
***
Ат болатын құлынның басы кез болады,
Адам болатын баланың аңдығаны сөз болады,
Қошқар болатын тоқтының тұмсығы дөң болады.
***
Ат болатын құлынның бауыры жазық келер,
Адам болар баланың маңдайы жазық келер.
***
Ат болатын құлынның мүшесінен,
Адам болар баланың кісесінен.
***
Ат ерінді, ер мұрынды келер.
***
Ат жүйрігі асқа,
Тіл жүйрігі басқа.
***
Ат жүйрігі айырады,
Тіл жүйрігі қайырады.
***
Ат құйрығын таранса, қиналады,
Есесіне сыйланады.
***
Ат құлағынан ақсамайды.
***
Ат мінген қойшының аяғы ұзын,
Өгіз мінген қойшының таяғы ұзын.
***
Ат мінезі құлағынан белгілі,
Ит мінезі құйрығынан белгілі.
***
Ат, өгіз терін бай бермес,
Жарлы болсаң, көз көрмес.
Өлсе жаман мал берер ысқатына,
Жанға өлшеген малдары жанына ермес.
***
Ат тұяғын тай басар.
***
Ат үйірін сағынса,
Артқы аяғын қағынар.
Ер үйірін сағынса,
Айыл-тұрман тағынар.
***
Ата-анаға алара қараған көз азар көрсетеді.
***
Атадан алтау туса да,
Басыңа бір жалғыздық түсер.
***
Атадан жақсы туған ұл
Атаның есіктегі басын төрге апарар.
Атадан жаман туған ұл
Атаның төрдегі басын есікке апарар.
***
Атадан жақсы ұл туса,
Есіктегі басын төрге сүйрер.
Атадан жаман ұл туса,
Төрдегі басын жерге сүйрер.
***
Атадан жалғап болған би
Шариғатпен жұртын жер.
Кенеттен болған би
Сақалы менен мұртын жер.
***
Аталы баланың аузы ойнайды,
атасыз баланың көзі ойнайды.
***
Аталы баланың өзі тойған,
Жетім баланың көзі ғана тойған.
***
Атаңның құлы айтса да,
Әділетке басыңды и.
***
Атаңда болғанша,
Алақаныңда болсын.
***
Атасы ащы алма жесе, ұлының тісін қамар,
Атасы мен анасы ащы алма жесе,
Ұлы мен қызының тісін қамар.
***
Атасыз ұлдың аузы үлкен.
***
Ата-анам бар болсын,
Аузы-мұрны жоқ болсын.
***
Ата баласы азарында,
Беті қотыр болар.
***
Ата баласының ат маңдайындай белгісі болсын.
***
Ата тілін алмаған антұрғанның
Ат үстінен аяғын ит қабады.
***
Атадан ұл туса игі,
Ата жолын қуса игі,
Беліне садақ буса игі.
Бетіне келер ұятын
Өзі біліп жуса игі.
Өзі біліп жумаса,
Бәрінен де жоғы игі.
***
Аталар сөзі – ақылдың көзі
***
Аталы сөз айтпастың – аузы жабылмас.
***
Аталы сөз – ақылға көз.
***
Аталыдан би болса,
Аузы кетпес турадан.
Бас қосылған әр істе
Сөзі кетпес жорадан.
Атасыздан би болса,
Аузы кетпес парадан.
Қайда болса шіркіннің
Арты кетпес жаладан.
***
Атамда болғанша,
Алақанымда болсын.
***
Атаменен ойнағанша,
Атаңның басымен ойна.
***
Атаңда болғанша,
Алақаныңда болсын.
***
Атаңның құлы айтса да,
Әділдікке басыңды и.
***
Атасыз ұлдың ауызы үлкен.
***
Ататекке қарамай,
Ақшаға қазақ сатылар.
Тексізден қойған биіңіз
Жұртқа тырнақ батырар.
***
Атқа алтын таға тағаласа,
Есек аяғын көтеріпті.
***
Атқа келген пәледен,
Айыл-тұрман садақа.
Басқа келген пәледен,
Бастан құлақ садақа.
***
Атпен ойнаған тайдың арқасы кетер.
***
Аттан ат қалса, аяғын кес,
Жігіттен жігіт қалса, құлағын кес.
***
Атты аяқ жанында сапты аяқ.
***
Атты тағаласа, есек бұтын көтереді.
***
Аттыға ерген жаяудың бұты жыртылыпты.
***
Аттыға еремін деп, тайлының таңы (бұты) айрылар.
***
Аттыға еріп жаяудың таңдығы айрылады.
***
Аттың аты үлкен,
Түйенің табаны үлкен.
***
Аттың атын шығаратын төрт тұяғы,
Адамның атын шығаратын тіл мен жағы.
***
Аттың атағы үлкен,
Түйенің табаны үлкен.
***
Аттың басы үлкен болса, соғым болады,
Ердің басы үлкен болса, бұғым болады.
***
Аты бардың қанаты бар,
Ұлы бардың дәулеті бар.
***
Аты жауырдың аяғына күш түсер.
***
Атын алдырған
Ерін жоқтамайды.
Басын алдырған
Сақалын жоқтамайды.
***
Атың жаман болса, басқа ұрма,
Досың жаман болса, қас қылма.
***
Атың жаман болса, қарың кетеді.
Балаң жаман болса, арың кетеді.
***
Атың болмаса,
Аяғыңа жалын,
Аяғың болмаса,
Таяғыңа жалын.
***
Атыңды мақтама,
Жүрісінен жаңылады.
Қатыныңды мақтама,
Жүрегінен қабынады.
***
Аударыспақ ойнаса,
Таздың көті қолпылдар.
Қапта астық таусылса,
Қатын көті қолпылдар.
***
Ауған самұрықты құзғын көзге шұқыпты.
***
Аузы асқа тиіп,
Ауы атқа тиіп,
Есіктегі басы төрге жетті.
***
Аузы берен жігіттің бір ажалы көптен,
Штаны жоқ әйелдің бір ажалы шөптен.
***
Аузы дәм білмегеннің,
Мұрны иіс білмейді.
***
Аузы жаман елді бүлдірер,
Аяғы жаман төрді бүлдірер.
***
Аузы жаман елді былғайды,
Аяғы жаман төрді былғайды.
***
Аузы жаман елді былғар,
Аяғы жаман жерді былғар.
***
Аузы жаман елді былғар,
Аяғы жаман көлді былғар.
***
Аузы кепкен дәмелі астан құр қалады.
***
Аузы күйген үрлеп ішер.
***
Аузы күйген үріп ішер.
***
Аузы кіші, қарны әйдік,
Қой семірсе, көтерер.
***
Аузы кіші, қарны әйдік,
Қой семірсе, көтерер.
Қарны кіші, аузы әйдік,
Ит семірсе, көтерер.
***
Аузы қисық болса да, бай баласы сөйлесін.
***
Аузы қисық болса да, байдың ұлы сөйлесін.
***
Аузы құлып сандықты
Тіс ашпаса, тіл ашар.
***
Аузы майланғанның тілі байланады.
***
Аузы тынбағанның аяғы тынбас.
***
Аузымен орақ орған.
***
Аузымен айды алады,
Қолымен қосаяқ соғады.
***
Аузымен астау шапқан
Қолымен жаңқа жара алмас.
***
Аузын аш,
Тісі болса қаш.
***
Аузын аш, тісі жоқ болса қаш.
***
Аузын ашса, қолы бірге қимылдайды.
***
Аузын баққан ауылға ие болады,
Аузы қағынған жауырға ие болады.
***
Аузын шеше тыймаған,
Аяғын етік қыспаған.
***
Аузына әлі жетпегеннің
Қолында масқарасы бар.
***
Аузына әлі келмеген мылжың,
Айтар сөзінен адасады.
***
Аузына ие болмағанның
Қолында ұяты бар.
***
Аузына келгенін сөйлеу — ақымақтың ісі,
алдына келгенін жеу — айуанның ісі.
***
Аузынан ана сүті кеппеген,
Белінен бесік табы кетпеген.
***
Аузынан сөзі түскен,
Қойнынан бөзі түскен.
***
Аузынан сөзі түскеннің
Қолынан бөзі түседі.
***
Аузынан ішеді,
Артынан түседі.
***
Аузында әзілі жоқтың,
Қолында масқарасы бар.
***
Аузында әзілі жоқтың
Қолында шоқпары бар.
***
Аузында әзілі жоқтың
Қолында қолшоқпары бар.
***
Аузында сөзі тұрмастың
Бір жерде өзі тұрмас.
***
Аузың айтқанды
Қолмен істе.
***
Аузың не айтса,
Құлағың соны есітер.
***
Аузың бір болса, аспандағыны аласың,
Аузың ала болса, алақандағыны алдырасың.
***
Аузың өкпеде болсын,
Қолың ноқтада болсын.
***
Аузың тола қан болса да,
Дұшпан алдында түкірме.
***
Аузың толған қан болса да,
Дұшпанның алдына төкпе.
***
Аузың тола тісің барда,
Қатқан екен нан деме.
***
Аузың толған қан болса да,
Жау алдында түкірме.
***
Аузың толған түк болса да,
Дұшпан алдында түкке жарамайды.
***
Аузыңа түскен тамақ болсын,
Иініңе түскен киім болсын.
***
Аузыңа түскенін тамақ қыл,
Иініңе түскенін киім қыл.
***
Аузыңды аша алмассың,
Аяғыңды баса алмассың.
***
Аузыңды қу шөппен сүрте берме,
Есектің к…н жу да, мал тап.
***
Аузыңды көкке ашпа,
Адал еңбектен қашпа.
***
Аузыңмен алыстағы аттан оздың.
***
Аузыңменен сөйлеген сөз құлағыңды есітпейді.
***
Аурудың емі табылса,
Тәуіп өз аяғымен келер.
***
Аурудың жаманы да тамақтан өтеді,
Амалы да тамақтан өтеді.
***
Ауы атқа қарығанның ерні аққа жариды.
***
Ауыз айғақ,
Тіл тайғақ.
***
Ауыз асағанда, көз ұялады.
***
Ауыз ашса, сыр көрінеді,
Есік ашса, төр көрінеді.
***
Ауыз баққан, ауылдасқа жаққан.
***
Ауыз бен тілдің көркі—сөз.
***
Ауыз біреу, құлақ екеу.
***
Ауыз—дарбаза, сөз—самал.
***
Ауыз—дарбаза, сөз—самал,
Құдай ұрғанға не амал.
***
Ауыз жесе, көз ұялар.
***
Ауыз көркі—тіл,
Тілдің көркі—сөз.
***
Ауыз тамыр—айтысар,
Сүйек тамыр—табысар.
***
Ауыз тамыр айтысып ауысқанын алар,
сүйек тамыр сүйеніп күнелтер.
***
Ауыз толым ас,
Айшылық жолға жүгіртеді.
***
Ауызбен ауыл көшірме,
Тіліңмен отын отама.
***
Ауызбен орақ орған.
***
Ауызбен орақ орғанның белі ауырмайды.
***
Ауызға келген сөз арзан,
Ауылға келген бөз арзан.
***
Ауызда жиек жоқ, тілде тиек жоқ.
***
Ауыздан шыққан сөз алыстар.
***
Ауыздан шыққан сөз
Қайта орнына симайды.
***
Ауыздың қайда екенін қол біледі,
Ауылдың қайда екенін жол біледі.
***
Ауызынан ақ ит кіріп,
Қара ит шығады.
***
Ауызыңа май, астыңа тай.
***
Ауызыңмен сөйлеген сөзді
Құлағың да есітпейді.
***
Ауыл ала болса, ауыздағы кетеді,
Ынтымақты болса, қырдағы жетеді.
***
Ауыл ала болса, ауыздағы кетеді,
Ынтымаққа Қырымдағы жетеді.
***
Ауыл итінің аузы ала болса да,
Бөрі көргенде бірігеді.
***
Ауыл итінің құйрығы қайқы.
***
Ауылда болса, ауызға тиеді,
Елде болса, ерніңе тиеді.
***
Ауылдағы молданың аузы сасық.
***
Ауылдағының аузы сасық.
***
Ауылдасың соқыр болса,
Бір көзіңді қысып жүр.
***
Ауылы бірдің – ауызы бір.
***
Ауылыма қадірім жоқ бетімді көреді,
Әйеліме қадірім жоқ етімді көреді.
***
Ауыр істің салмағы білекке түсер,
Ащы сөздің салмағы жүрекке түсер.
***
Ауырған басқа темір тарақ.
***
Ауырмаған жамбасыңмен жат.
***
Ауырмас басқа темір тарақ.
***
Аш иттің артын сұқ ит жалайды.
***
Аш құлақтан, тиыш құлақ.
***
Аш құлақтан тыныш құлақ жақсы.
***
Аш тамағым, тыныш құлағым.
***
Ашаршылықта жеген құйқаның дәмі ауыздан кетпейді.
***
Ашаршылықта туған баланың екі көзі аста болады,
Жауда туған баланың екі көзі таста болады.
***
Ашаршылықта
Түйенің сіңірі де тәтті,
Тоқшылықта
Қозының құйрығы да қатты.
***
Ашкөздің жақсыға көзі тұнар,
Қасқырдың етке көзі тұнар.
***
Ашкөздің көзін тек топырақ толтырар.
***
Ашқарақ баланың көзі тамақта,
Ақылды баланың көзі сабақта.
***
Ашқарақ батасыз асқа қолын созады.
***
Аштық еңбеккердің терезесіне үңілгенмен,
Үйіне бас ұға алмайды.
***
Аштықта жеген құйқаның дәмі ауыздан кетпес.
***
Аштың ақылы тамағында,
Жаяудың ақылы табанында.
***
Аштың ақылы тамағында,
Ұйықтамағанның ақылы қабағында.
***
Аштың қарны тойса да,
Назары тоймас.
***
Ашу адамның сүйегін қақтайды,
Жүрегін таптайды.
***
Ашу арты—ашыну,
Өкініш—басты қасыну.
***
Ашу қысса, аузыңды жап.
***
Ашулансаң, қолыңнан не келеді,
Еңкейгенде астыңнан жел енеді.
***
Ашулы басқа ақыл тұрмайды.
***
Ашуың келсе, қолың тарт.
***
Ашуың келсе, қолың тарт,
Айтпас жерде тілің тарт.
***
Ашынған тілді болар,
Ашыққан ұры болар.
***
Ашыққан қарын тойынар,
Ашылған етек жайылар.
***
Ашыққанның екі көзі нанда,
Тойынғанша қарамайды тамға.
***
Ашып аузын көріп,
Басып арқасын көріп.
***
Аю табанын жалап қоректенеді.
***
Аяғы – ат, қолы – қамшы.
***
Аяғы жаман көлді былғайды,
Сөзі жаман елді былғайды.
***
Аяғы жаман төрді былғар,
Аузы жаман елді былғар.
***
Аяғы кіші сүйгенін киер,
Аяғы үлкен сиғанын киер.
***
Аяғы үлкен сиғанын киеді,
Аяғы кішкене сүйгенін киеді.
***
Аяғы шуаш, шылғауын жуғыш келеді,
Белі ауырған, белін буғыш келеді.
***
Аяғын кебіс қыспаған,
енесі ернін қыспаған.
***
Аяғың сауда, билеп қал,
Аузың сауда, сөйлеп қал.
***
Аяғың үлкен болса,
Қонышыңды кең піш.
Бойың ұзын болса,
Білекке қарай жең піш.
***
Аяғыңа қарама,
Жолыңа қара.
***
Аяғыңдағы етігің кең болғаннан не пайда,
Ақыреттегі көрің тар болса.
***
Аяғыңды аңдап бас.
***
Аяғыңды көрпеңе шақтап көсіл.
***
Аямасқа аяғыңды тық,
Қайтып келіп, таяғыңды тық.
***
Аяқ—азамат, қол—мүлік.
Бас—сандық, тіл—кілт.
***
Аяқ – арғымақ.
Қол – азамат.
Көз – жанат.
Сөз – қанат.
***
Аяқ асқа барады,
Сөз басқа барады.
***
Аяқ жүйрігі – асқа,
Тіл жүйрігі – басқа.
***
Аяқ – тұлпар,
Сөз – сұңқар.
***
Аяқ шаршаса, таяқ жарайды.
***
Аяққа кісен салуға болар,
Қолға кісен салуға болар,
Тілге кісен салуға болмас.
***
Аяққа тартсаң, басқа жоқ,
Басқа тартсаң, аяққа жоқ.
***
Аяқтан кәртейсең—тұралағаның,
Бастан кәртейсең—қуарғаның.
***
Аяқтан шалынған тұрады,
Тілден шалынған тұра алмайды.
***
Аяқтыға жол бермеген,
Ауыздыға сөз бермеген.
***
Аяқтың жаза басқаны үшін бастан сұрайды,
Баланың қатесі үшін әкеден сұрайды,
Жай халықтың қатесі үшін ханнан сұрайды.
***
Аямасқа аяғыңды сұқ,
Айланып келіп таяғыңды сұқ.
***
Аяншақ көзге шөп түсер.

maqal-matel.kz